Kan Mourinho, The Special One, ooit nog speciaal zijn?

Vandaag werd José Mourinho ontslagen bij Manchester United Beeld EPA

José Mourinho is een van de grootste trainers in de voetbalgeschiedenis. Maar de tijden zijn in zijn nadeel veranderd. Ook Manchester United ontsloeg hem.

Nee, ‘The Special One’ kan José Mourinho nu niet meer zijn, zou je zeggen. De bijnaam waarvoor hij zelf (‘Ik ben een speciale’) ooit de woorden leverde, was al versleten, vervaagd. Dinsdag werd hij ontslagen door Manchester United. Dat was de tweede keer in betrekkelijk korte tijd dat hij in Engeland – eerder in december 2015 door Chelsea – op de keien werd gezet. Zeker, hij is een speciale trainer geweest, maar de voetbaltijden zijn in zijn nadeel veranderd.

Een laatste glimp van zijn strategische gaven zagen we in mei 2017, in de finale van de Europa League tegen Ajax, al hoefde hij zo speciaal toen niet eens te zijn. Mourinho neutraliseerde het eenzijdige strijdplan van de toenmalige Ajax-trainer Bosz met bij wijze van spreken een vingerknip. Hij moet er niet langer dan vijf minuten over hebben nagedacht, zo simpel was het.

Maar hij dééd het. De trainers van Schalke 04 en Olympique Lyon, Ajax’ voorgaande tegenstanders, hadden het niet gedaan, gewild of gekund. Het was geen sympathieke tactiek. Althans, zo wordt dat gauw gevoeld bij een strijdwijze die bovenal (of misschien wel alleen maar) is gericht op de feilen bij de tegenstander en de mogelijkheid om daarvan gebruik te maken. Mourinho wist dat hij in dit geval niet meer hoefde te doen – waarom zou hij het dan doen?

Hij heeft het in grote lijnen altijd zo gedaan. Maar de tijden zijn veranderd. Een ander slag trainers kleurt het nieuwe topvoetbal: Guardiola natuurlijk, de even artistieke als indringende Spanjaard, en Duitsers als Klopp en Tuchel, die dit seizoen door Paris Saint-Germain is verkozen voor weer een poging om de top te bestormen. Zij (Guardiola bij Manchester City en Klopp bij Liverpool) hebben het spel ontwikkeld tot het dynamische van nu. Instellen op de tegenstander alleen kan daarin simpelweg niet voldoende meer zijn.

Provocerend

Mourinho wordt al jaren vooral beschimpt. Ja, hij riep dat met uitgesproken en provocerend gedrag vaak genoeg over zichzelf af. Maar laat er respect zijn voor zijn palmares: twee keer de Champions League gewonnen, twee keer de Uefa Cup/Europa League, acht keer landskampioen, vier nationale bekers gewonnen. Ontken maar eens dat hij een van de grootste trainers in de voetbalgeschiedenis is.

Een trainer met een merkwaardig verhaal, een verhaal dat zijn opkomst kon verklaren, en nu zijn ondergang. De doorsnee voetballer die in de jaren negentig in Portugal tolk en vertrouwensman werd van de Engelse trainer Bobby Robson. Hij ging met hem mee naar Barcelona, en stond daar later Louis van Gaal bij. Hij zal, intelligent, zijn ogen en oren open hebben gehouden, zozeer dat hij zelf op den duur de lijnen op het bord kon trekken.

Zijn tactische spinsels zullen nooit de diepgang of het ervaringskeurmerk hebben gehad van bijvoorbeeld die van de oud-topvoetballer Guardiola. Maar een theoreticus alleen wint niet al die titels. Mourinho kon omgaan met topspelers, hij kon zeker een bepaald slag raken. Een sprekend voorbeeld was zijn verbond met Wesley Sneijder, het Nederlandse straatschoffie. Ze wonnen in 2010 met Internazionale de Champions League, twee begaafde straatvechters die in hun hoogtijdagen met elkaar konden lezen en schrijven.

Maar  ook daarin veranderde de tijd. Zoals Sneijder, kind nog van een andere tijd, zijn trainer loofde en dat respectvol tot in lengte van jaren zal doen. Nee, dat hoor je niet meer van de op zichzelf gerichte miljonairs van nu. Bij Manchester United kwam Mourinho in botsing met de Fransman Paul Pogba, een merk, een speler die voor belachelijk veel geld óók voor de commercie werd gekocht, voor de te verhandelen shirtjes met zijn naam. Zou dat echt alleen aan Mourinho hebben gelegen?

Mourinho in juli 2016, vlak voor de persconferentie waar zijn aanstelling bij Manchester United bekend werd gemaakt. Beeld REUTERS

Nee, het lukte na Van Gaal ook hem niet bij Manchester United, de sinds het vertrek van levende legende Sir Alex Ferguson in 2013 zwalkende club. De club, in de greep van de commercie, is geen voetbalclub meer, wordt gezegd. Maar is dat bij de concurrenten heel anders? Eerder lijkt het probleem dat de club voor voetballers in verhouding allang zo groot niet meer is: topspelers hebben keuze te over. Dat kan de neiging in de hand werken om koste wat het kost één grote vis binnen te halen, iemand als Pogba, al is vaak de opbouw van een team met meer, wat goedkopere spelers meer gediend.

Beeld AFP

Niet dat er voor medelijden met Mourinho enige reden is, afgezien nog van de miljoenenpremie die hij meekrijgt. Hij wist waar hij aan begon; hij dacht, als elke trainer, dat het hem wel zou lukken. Als zijn tijd voorbij is, heeft hij een prachtige tijd gehad – en, echt waar, soms het voetbal iets moois geboden.

Maar hij is een straatvechter, 55 jaar nog maar. Zo gauw hij vrij is, wordt geopperd dat Mourinho zou kunnen terugkeren bij zijn oud-clubs, Internazionale en toch ook Real Madrid. Bondscoach van Portugal zou hij nog kunnen worden. Wat hij ook nog gaat doen en waar, in deze andere tijd met zijn aanpak succes boeken, dat zou speciaal in de overtreffende trap zijn. Sluit het toch met iemand als hij nog niet uit.

Lees ook:

De warme kant van José Mourinho

Termen als egocentrisch, vreemd, zelfingenomen, warm, geniaal en getikt zullen vallen. Misschien dat dit verhaal, deels afkomstig uit Sports Illustrated, helpt in de meningsvorming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden