Kan kennis troosten?

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel of ultiem inspirerende zin.

’Ik ben een gelukkig mens. Dat is maar ten dele mijn eigen verdienste: de meeste dingen in het leven overkomen je, heb je zelf niet in de hand. Een voorbeeld: vijf jaar geleden stond ik aan het ziekbed van mijn 38-jarige dochter. Haar situatie was kritiek, ik was bang dat ze dood zou gaan. Maar ze overleefde het. Dat was niet mijn of haar prestatie, het gebeurde gewoon. Ik voelde me dankbaar, maar waar moest ik met dat gevoel heen?

Voor hetzelfde geld was zij wel dood gegaan, natuurlijk. Nare, pijnlijke gebeurtenissen overkomen ons net zo goed als gelukkige, zonder dat we er zelf de oorzaak van zijn. Onvermijdelijk word je geconfronteerd met lijden. Hoe ga je daarmee om?

Ik denk dat deze vragen tegenwoordig bij veel mensen leven. Onze wetenschappelijke kennis is enorm toegenomen, maar op het gebied van zingeving zijn we onthand. Wat moet je met al die kennis als je die niet kunt duiden? Als je dat gevoel van dankbaarheid nergens kwijt kunt? Als je in je lijden geen enkel perspectief kunt zien? Met onze kennis kunnen we een zieke exact vertellen wat hij of zij heeft, maar dan, wat moet die persoon ermee aan?

Vandaar mijn motto: ’Kan kennis troosten?’ De zin is ontleend aan de titel van een boek van wijsgeer Herman De Dijn uit 1994: ’Kan kennis troosten? Over de kloof tussen weten en leven’. Het gaat mij nu niet om de inhoud van het boek maar puur om de titel, die voor mij een leidraad is geworden.

Mijn motto is een vraag. En mijn antwoord is: nee, kennis alleen kan mij niet troosten. Kennis is niet toereikend, biedt geen kader om zinvol te leven. Laat staan troost. Ik las het boek van De Dijn toen ik net theologie studeerde, halverwege de jaren negentig. Ik was 45 en sinds enige jaren weer bij de kerk betrokken geraakt. Ik wilde priester worden.

Daarvoor was ik jarenlang lid geweest van de Weefsters, de vrouwelijke variant van de Vrijmetselarij. De symboliek sprak mij aan. Maar op een gegeven moment vond ik al die zelfbedachte symbolen toch niet bevredigend genoeg. Het was allemaal zo’n menselijke constructie. Fantastisch verzinsels, maar toch: menselijk. Ik had het gevoel dat ik in mijn eigen staart beet.

Bovendien: een alles sturende ’kracht’ – dat is prachtig, maar het praat zo lastig. Voor een kracht kniel je niet. Dat doe ik wel voor een persoonlijke God, in de liturgie bijvoorbeeld, die voor mij heel belangrijk is.

Misschien is die persoonlijke God ook een menselijke constructie. Rationeel is daar veel voor te zeggen. Maar de essentie van het christelijk geloof is dat je aanneemt dat het níet zo is. Dat is voor mij voldoende. Misschien speld ik mijzelf ook als christen wat op de mouw, dat zij dan zo. Ik ervaar het niet zo. En ik blijf er behoefte aan hebben iemand aan te spreken.

Wat mij troost biedt, is de gedachte dat ik onderdeel uitmaak van een groter geheel, wat ik als christen het ’koninkrijk van God’ noem. Dat is een ultieme wereld waarin alles op zijn plek is, geen kwaad meer bestaat. Zover is het natuurlijk nog lang niet, maar het begin is er al wel, en ik zie ook progressie. Ik denk dat mensen, ondanks alle verschrikkelijke dingen die ze elkaar nog steeds aandoen, zich moreel steeds verder aan het ontwikkelen zijn. Dat kunt je idealistisch noemen, ik noem het hoop. Het geloof geeft mij de kracht om – vaak tegen beter weten in – te leven vanuit de gedachte: het kan anders, en het wordt ook anders.

Ik wil mensen helpen completer te worden – niet alleen te investeren in kennis, maar ook in geloof. Daarom ben ik priester geworden. En ik merk dat ik een waardevolle bijdrage kan leveren. Als ik een zieke zalf, gebeurt er iets met die persoon, ook al wordt hij niet meteen beter. Er wordt niets zweverigs gedaan, geen seance, en toch gebeurt er iets. Die mevrouw die ik een tijd geleden zalfde bijvoorbeeld, die kreeg opeens even pretoogjes.

Het sterkt mij in mijn overtuiging dat mensen behoefte hebben aan geloof, nog steeds. Want kan kennis troosten?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden