Kan junior-partner Nieuw-Zeeland de Chinezen aan?, vragen spionnen zich af

Eén demonstrant protesteert, een groep anderen betuigt juist steun bij het bezoek van de Chinese premier Li Keqiang aan de Nieuw-Zeelandse hoofdstad Wellington.Beeld AFP

De vrees groeit dat geheimen van het belangrijke westerse inlichtingennetwerk Five Eyes via Nieuw-Zeeland weglekken naar Peking. 'Kleine staten zijn heel kwetsbaar.'

De waarheid moet boven tafel. Die opdracht gaf de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern haar veiligheidsdiensten onlangs naar aanleiding van twee mysterieuze inbraken bij een academica. De vrees is dat de inbraken te maken hebben met onderzoek dat deze wetenschapster deed naar heimelijke beïnvloeding door China. "Als daar bewijs voor is, maak ik de balans op en onderneem ik actie", verzekerde de premier.

Anne-Marie Brady bestudeerde onder meer de Chinese expansie in het Zuidpoolgebied en inmenging door Peking in de Nieuw-Zeelandse politiek. Volgens Brady oefenden Chinese regeringsfunctionarissen eerst druk uit op haar universiteit om haar onderzoek te staken. Ook werden haar bronnen in China verhoord en geïntimideerd door veiligheidsfunctionarissen. In december 2017 is er ingebroken in haar kantoor op de universiteit. En in februari van dit jaar kreeg ze een dreigbrief en werd er ingebroken in haar huis. 

Sieraden en een pot met contant geld werden niet gestolen, wel werden drie laptops en twee telefoons meegenomen.

"Het is duidelijk dat iemand een signaal probeert te geven aan mij", verklaarde Brady tegenover een parlementscommissie. "Het is waarschijnlijk intimidatie."

Zachte onderbuik

Of ooit bekend zal worden wie de inbraken pleegde, is afwachten. Maar westerse veiligheidsdiensten vrezen dat de acties symptomatisch zijn voor de wijze waarop China zijn invloed uitbreidt.

Toen de Canadese inlichtingendienst CSIS onlangs een workshop met academici organiseerde over de opmars van China, waren de conclusies alarmerend. Volgens het rapport van de workshop heeft de invloed van China in Nieuw-Zeeland een kritiek niveau bereikt. De archipel zou voor China fungeren als 'zachte onderbuik' van het spionagenetwerk Five Eyes van vijf westerse landen. Nieuw-Zeeland lijkt een relatief zwakke schakel die Peking misbruikt om westerse geheimen te bemachtigen.

De verregaande uitwisseling van inlichtingen in het Five Eyes-netwerk gaat terug tot de Tweede Wereldoorlog, toen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië nauw samenwerkten. Tijdens de Koude Oorlog werden de voormalige Britse gebieden Canada, Australië en Nieuw-Zeeland eraan toegevoegd en groeide het Angelsaksische Five Eyes uit tot het machtigste inlichtingennetwerk ter wereld. En dat is het nog altijd. De samenwerking is niet alleen gebaseerd op gedeelde belangen, maar ook op taal en cultuur en op een instinctief vertrouwen.

Les aan spionnen

Deze voor het Westen belangrijke coöperatie was de laatste tijd al enigszins verzwakt door de grilligheid van de Amerikaanse president Donald Trump. De Five Eyes-partners vertrouwen de VS niet meer helemaal. Na een terreuraanslag vorig jaar in Manchester staakte Londen de inlichtingenuitwisseling met de Amerikanen zelfs even, omdat in Washington geheime informatie was gelekt. De Chinezen ondermijnen de samenwerking nu nog verder met het kleine Nieuw-Zeeland (4,7 miljoen inwoners) kennelijk als makkelijkste doelwit.

Een voorbeeld is Yang Jian, een Nieuw-Zeelandse parlementariër van Chinese afkomst, die onder de vorige regering in Wellington een belangrijke rol speelde bij de bepaling van het beleid jegens China. Hij had daartoe geregeld contact met de premier. Maar Yang Jian verzweeg dat hij, toen hij nog in China woonde, jarenlang voor het Chinese volksleger werkte en Engelse les gaf aan spionnen. Westerse diensten vrezen dan ook dat via hem informatie van het Five Eyes-netwerk weglekte naar Peking.

"Kleine staten als Nieuw-Zeeland zijn heel kwetsbaar voor buitenlandse inmenging", constateert het rapport van de Canadese inlichtingendienst CSIS. "De media hebben er beperkte middelen en weinig concurrentie, en de hogeronderwijssector is klein. Hoewel de academische vrijheid is vastgelegd in de wet, zijn wetenschappers makkelijk te intimideren of te rekruteren."

Niet ter discussie

De Nieuw-Zeelandse premier Ardern reageerde vorige week afwijzend op het Canadese rapport. Volgens haar staat de deelname van haar land aan Five Eyes niet ter discussie. "Nieuw-Zeeland is waakzaam tegen elke inmenging gericht tegen onze waarden, instellingen en economie", benadrukte ze.

Maar de bondgenoten zijn er duidelijk niet helemaal gerust op. Toen het Amerikaanse Congres onlangs een hoorzitting hield over de Chinese opmars in de wereld, was de betrouwbaarheid van Nieuw-Zeeland een belangrijk onderwerp. Peter Mattis, een Amerikaanse expert op het gebied van Chinese spionage, waarschuwde zelfs dat binnen Five Eyes 'een discussie moet worden gevoerd of Nieuw-Zeeland nog wel kan blijven deelnemen'.

Ook in Europa groeit de invloed van Peking

Ook Europese inlichtingendiensten als de Nederlandse AIVD bespeuren vaker Chinese spionage op hun grondgebied. Het zou vooral gaan om diefstal van bedrijfsgeheimen en technologie. Dat een land gecompromitteerd dreigt te raken, zoals Nieuw-Zeeland binnen het Angelsaksische Five Eyes-netwerk, daarvan is in Europa voor zover bekend geen sprake.

Wel verwerft China merkbaar meer invloed in de Europese Unie, met name in zwakkere landen in Oost-Europa en op de Balkan. Zo investeerden Chinese bedrijven de afgelopen jaren miljarden euro's in Hongarije en Griekenland. In ruil daarvoor verzetten die landen zich binnen de EU tegen kritische verklaringen over de mensenrechten in China of over de Chinese gebiedsuitbreiding in de Zuid-Chinese Zee.

Lees ook: Australië bezorgd over Chinese studenten

De vele Chinese studenten in Australië leiden tot vragen over de academische vrijheid. 'Ze houden elkaar in de gaten. Kritische geluiden worden gemeld bij de ambassade.'

Peking: Australië doet hysterisch over onze macht

Chinese invloed Peking reageert kwaad op Australische maatregelen die Chinese inmenging moeten beteugelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden