Kan ik dit wel?

Politiek is het afgelopen jaar weer vooral een mannenzaak geworden. De enige vrouwelijke lijsttrekker Femke Halsema verandert daar maar weinig aan. Er blijft veel tactiek nodig om vrouwen naar het Binnenhof te krijgen.

Nog maar twee jaar terug besloot het kabinet dat in 2010 de helft van de zetels in het parlement, de provinciale staten, het Europarlement én die in het kabinet zelf bezet moet zijn door vrouwen.

Toenmalig staatssecretaris Verstand van emancipatiezaken stelde in haar Emancipatienota vast dat nog te weinig vrouwen doorstroomden naar machtsposities bij de overheid. Die nota moet wel achter in een heel diepe lade terecht zijn gekomen: de eerstvolgende verkiezingen wierpen Nederland twintig jaar terug in de tijd, want het kabinet-Balkenende leverde slechts één vrouwelijke minister en niet meer dan vier vrouwelijke staatssecretarissen. Pas toen het kwaad eenmaal was geschied, leek de situatie tot de betrokkenen door te dringen. Schande, werd er geschrokken geroepen.

De partijen krijgen nu, met de snelle val van het kabinet, de kans te bewijzen dat ze de magere oogst van vrouwen daadwerkelijk een schande vinden.

Frank de Grave is tevreden over de ontwerp-kandidatenlijst zoals die er nu ligt. Dat is aan zijn eigen inspanningen te danken. De vice-fractievoorzitter van de VVD is door Zalm opgezadeld met een belangrijke taak: werf meer vrouwen voor de Tweede Kamer. Waar Zalm afgelopen zomer nog verzuchtte dat hij geen vrouwen kon vinden - en als hij ze al vond, dan wilden ze niet -, weet De Grave naar eigen zeggen prima hoe de vrouwen naar de politiek te krijgen. ,,Kijk, als ik het heel gechargeerd zeg, dan komt het hierop neer: Mannen bieden zichzelf aan, zijn erg zelfverzekerd, zeggen makkelijk en heel snel dat ze iets kunnen. Bij vrouwen ligt dat heel anders. Die komen niet uit zichzelf en als ik met ze in gesprek ga over een bepaalde functie, dan vragen ze zich af: kan ik dit wel?'

Dus is volgens De Grave voor vrouwen een andere manier van werven vereist. ,,Als ik in gesprek ben met vrouwen gaat het over andere zaken en op een andere manier dan bij mannen. Er gaat meer tijd in zitten, want ik wil met ze spreken over hun kwaliteiten, over wat ze kunnen verwachten als ze de stap maken en ze ervan overtuigen dat de VVD ze niet voor niets benadert. En dan blijkt dat veel van hen uitstekende kandidaten zijn.'

CDA-voorzitter Marja van Bijsterveldt herkent dat. ,,Vrouwen zijn onzekerder, bescheidener. In de machocultuur van de politiek lopen ze het risico onder te sneeuwen. Het draait in Den Haag vaak om scoren, om assertiviteit. Veel vrouwen hebben daar geen zin in of haken daardoor al snel af, dus moet de partij ze een zetje geven. Ik ga er overigens van uit dat bij de komst van meer vrouwen in de politiek ook die cultuur verandert.'

Neelie Kroes, die voor de VVD regelmatig ministeriabele vrouwen aandraagt, wijst de opvatting van De Grave en Bijsterveldt resoluut van de hand. ,,Je moet vrouwen niet op een andere manier benaderen. Daar zit het probleem niet. Het is laksheid, van alle partijen. Je zag het bij de afgelopen verkiezingen: men was zo geconcentreerd op het slagen van het regeerakkoord, dat men, toen dat er eenmaal lag, bij wijze van spreken ook binnen anderhalve dag op het bordes wilde staan.'

Volgens Kroes is daarin sowieso meer zorgvuldigheid vereist. ,,Voor je aan zoiets wezenlijks als regeren begint, moet je wel enig benul hebben hoe de bemanning eruit gaat zien. Als het niet klikt, dan is dat desastreus.'

Van Bijsterveldt vindt dat het werven van vrouwen een continu proces moet zijn. ,,Ik erken dat het aan een dergelijke structurele aanpak tot nu toe heeft ontbroken bij het CDA. De inzet van onder meer het CDA-vrouwenberaad heeft bij de huidige kamerlijst geleid tot veertig procent vrouwen, maar dat is vooral te danken aan informele netwerken en toevallige contacten. Eén keer in de vier jaar vrouwen benaderen is niet voldoende. Ze moeten erover nadenken, gaan niet over één nacht ijs.' Daarom ook is het CDA nu bezig een database op te zetten voor vrouwen en mannen. ,,Het zou mooi zijn als je met één druk op de knop iemand met het profiel vrouw/Brabant/ruimtelijke ordening voor je neus hebt', aldus Van Bijsterveldt.

Klonk vlak na de vorige verkiezingen nog het excuus dat vrouwen nu eenmaal niet te vinden zijn, inmiddels mag dat argument alleen nog op hoon rekenen. Van Bijsterveldt en De Grave, in hun eigen partij actief op zoek naar vrouwen, weten in elk geval wel waar ze het moeten zoeken. Van Bijsterveldt: ,,Veel met mensen praten. Ogen en oren open houden. Afgelopen zaterdag had het CDA een loopbaandag voor vrouwen. Dat zijn de momenten waarop je moet proberen vrouwen in beeld te krijgen. Je wisselt ideeën en suggesties uit. En in ons nieuwe systeem: we slaan ze direct op in onze database.'

De Grave heeft gevist uit een grote vijver van getalenteerde gemeenteraadsleden, enthousiaste ondernemers en andere opvallende vrouwen. Met Ayaan Hirsi Ali en de op nummer 3 geplaatste Melanie Schultz haalde de VVD al de publiciteit. Maar verder op de lijst staan ook een paar opvallende namen. Op nummer 20 bijvoorbeeld: Anouchka van Miltenburg (35), nu nog raadslid in Zaltbommel. Een hoge plaats voor een volstrekte nieuwkomer. Of ondernemer Ineke Dezentjé Hamming-Bluemink, nummer 27 op de lijst: jong en helemaal nieuw. Zij zijn de vruchten van actieve werving.

Maria Scali, lid van het partijbestuur van de PvdA en voor die partij actief bezig met het vrouwenbeleid, waarschuwt: ,,Met alleen het werven van vrouwen ben je er niet. Het gaat er ook om ze te behouden. Het draaideureffect is groot in de politiek. Vrouwen gaan er vier jaar in, maar taaien daarna af.' Binnen de PvdA zijn ze er inderdaad, de vrouwen die het maar één periode als kamerlid uithielden. Judith Belinfante bijvoorbeeld, die zichzelf als mislukt beschouwde. En Laurette Spoelman, die in april van dit jaar in Vrij Nederland over haar vertrek zei: ,,Kijk uit dat je geen kamertje in de kelder krijgt, want dan is het gedaan met je carrière. Je moet ervoor zorgen dat je op dezelfde etage wordt gehuisvest als Ad Melkert. Dan tel je mee.' Maar ook bij andere partijen kwamen en gingen vrouwen in vier jaar tijd. Dit voorjaar stapte bij het CDA Marry Visser op en bij de VVD hield Els Meijer het voor gezien.

Om dit soort vroegtijdig afhaken te voorkomen hanteert de PvdA een strak mechanisme. ,,Op de lijst om en om een man en een vrouw. Dat lijkt kunstmatig, maar sinds we dat doen, doen we veel beter ons best goede vrouwen te werven. Het is een stok achter de deur. Wij zijn altijd alert, onze scout blijft altijd zoeken. En het blijkt: investeren loont. We zijn erg tevreden over de vrouwen in onze partij.'

De partijen zelf zijn dan erg tevreden over hun herwonnen belangstelling voor de vrouw in de politiek, vrouwenorganisaties in het land zijn er nog niet zo gerust op. In elk geval zijn ze bezorgd genoeg om gezamelijk een grote campagne te starten. ,,Het is wel vanzelfsprekend, maar het gaat niet vanzelf', verwoordt mede-initiatiefnemer Brigitte Leferink het gevoel van de deelnemende vrouwenclubs Vrouwen Alliantie, De Nederlandse Vrouwenraad, Tiye International en E-Quality. Ook studenten Vrouwenstudies aan de UvA begonnen een actie: Met posters willen ze kiezers bewegen op een vrouw te stemmen. En vanavond is in de Rode Hoed een debat over de rol van vrouwen in de politiek.

Joyce Outshoorn, hoogleraar vrouwenstudies aan de Leidse universiteit en politicologe, ziet nog wel wat beren op de weg. ,,Fnuikend is bij de afgelopen verkiezingen de 'de-emancipatie-is-voltooid-gedachte' geweest, die vooral sterk leefde bij de liberalen - en daar reken ik dan ook D66 toe. Het gaat niet vanzelf, zoveel is duidelijk.' Ze geeft wat voorbeelden: ,,Werken in de Tweede Kamer ís ook gekkenwerk, niet elke vrouw wil dat. Je moet je gezinsleven er voor opgeven. Een ander automatisme is wat wij 'klonen' noemen. Politiek leiders, toch nog veelal mannen, zoeken om zich heen mensen die op hen lijken.'

De 'hoofdschuldige' aan het gebrek aan vrouwen in het kabinet en de Kamer is volgens Outshoorn de LPF. ,,Die bracht vrijwel geen vrouwen in, ook niet in de Kamer, waar zij verantwoordelijk was voor een zesde van de zetels. Deels komt dat doordat het een gloednieuwe partij was. Ze hadden geen netwerk. Maar het kon de LPF-leiders ook heel weinig schelen.'

De Nederlandse bevolking vindt de tijd rijp voor een vrouwelijke premier, zo bleek vorige week uit de Emancipatiemonitor 2002. Het onderwerp 'vrouwen in de plitiek' heeft weer alle aandacht. Maar blijft dat zo? De politiek heeft goede hoop. ,,Er is niets zo moeilijk als het veranderen van een cultuur', zegt Van Bijsterveldt. ,,Toch heb ik het idee dat die cultuuromslag in Den Haag momenteel langzaam maar zeker en op natuurlijke wijze tot stand komt. Ik heb weleens gehoord dat als een groep voor eenderde gevormd wordt door een subgroep, die subgroep zijn invloed doet gelden. Die verandering is nu gaande.' En Kroes: ,,Of de VVD haar zaakjes op orde heeft? Dat durf ik niet te zeggen. Het enige dat ik weet is dat de partij straks geen argument meer heeft om te zeggen: Vrouwen? Die kunnen wij niet vinden. Van dat argument ben ik een beetje moe, om het maar eens mild te zeggen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden