Kan het condoom al de deur uit?

'Condoomfabrikanten blijven nog wel even nodig. De komende jaren zullen de meeste mannen de kat uit de boom kijken als het om die nieuwe middelen gaat.'

Goede anticonceptie voor mannen komt over drie jaar op de markt, jubelen onderzoekers. Is Vasalgel het ei van Columbus? 'Duizenden zaadcellen per minuut maakt de man aan, dat leg je niet zomaar stil.'

Niks geen condooms, hormoonpillen of spiraaltjes meer. Over een paar jaar kunnen mannen Vasalgel gebruiken: een goedje dat in de zaadleider wordt gespoten, waardoor de spermacellen worden geblokkeerd. Na deze lichte 'ingreep' is de man tien jaar lang onvruchtbaar. Wie toch nog kinderen wil, laat de 'gel' weer verwijderen. Net als bij vasectomie ofwel sterilisatie: het doorknippen van de zaadleider kan immers ook weer ongedaan gemaakt worden. Maar met een belangrijk verschil: waar het na een dergelijke 'reconstructie' nog maar de vraag is of de man echt vruchtbaar is, zou het nieuwe middel vruchtbaarheidsherstel garanderen.

In Amerika ontdekte de Parsemus Foundation, die zich beijvert voor dit soort anticonceptie, dat een groep bavianen met het spul inderdaad effectief onvruchtbaar werd. Volgend jaar zijn mannelijke testpersonen aan de beurt en met een beetje geluk is er dan twee jaar daarna eindelijk een goed alternatief voor de huidige anticonceptie.

Eigenlijk gaan de Amerikanen de strijd aan met onderzoekers in India, die met het vergelijkbaar middel 'Risug' net begonnen zijn met de eerste testen op mannelijke proefpersonen. "De Indiase studies op proefdieren zien er vrij robuust uit", zegt Herman van Roijen, uroloog in het Elisabethziekenhuis in Tilburg en gespecialiseerd in de mannelijke vruchtbaarheid.

Kortom, dat verhaal van die gel, dat kan wel eens kloppen. Over de garantie dat het tien jaar zou werken, is Van Roijen minder zeker. "Dat zul je toch echt moeten testen. Want je wilt mannen natuurlijk wel een middel bieden waarvan ze zeker weten dat het werkt."

Precisiewerk
En daar zit direct de kanttekening bij de claim dat het middel over drie jaar al op de markt komt. "De Indiërs zijn nog maar een paar jaar geleden begonnen met proefpersonen", memoreert Van Roijen. Wil je echt weten of het middel lang werkt, dan zul je deze groep tien tot vijftien jaar lang moeten volgen."

Aan het eind van die onderzoeksperiode moet je bovendien nog uitzoeken of de proefpersonen die alsnog kinderen willen krijgen, inderdaad weer vruchtbaar worden als de gel wordt verwijderd. "Ook dat weet je nu niet zeker", zegt Van Roijen. "Een middel zo lang in de zaadleider, dat kan mogelijk toch gevolgen hebben."

Beeld Duco de Vries, HH

Zelfs als niet alle mannen alsnog vruchtbaar blijken, dan kunnen Vasalgel of Risug nog altijd beter zijn dan de huidige sterilisatie. Van Roijen: "Na een reconstructie, het ongedaan maken van de sterilisatie, kan 90 procent van de mannen weer spermacellen produceren, maar in de praktijk blijkt slechts de helft van deze groep in staat ervoor te zorgen dat hun partner zwanger wordt."

De operatie - het inbrengen en wegnemen van de gel - is ongeveer vergelijkbaar met het proces van sterilisatie. "Het is geen grote operatie", zegt uroloog Van Roijen. "Maar het blijft natuurlijk altijd wel een ingreep. Ik denk dat er ongeveer net zoveel complicaties zijn als bij vasectomie. Als je het ruim neemt, komt het erop neer dat 1 op de 20 mannen langer dan een week pijn zal hebben. Een op de 100 mannen moet opnieuw geopereerd worden na een sterilisatie, dat zal bij de nieuwe ingreep misschien iets hoger zijn. Het is toch echt precisiewerk, hoewel ik denk dat het goed te doen is."

Duizenden zaadcellen
Waarom duurt het zo lang voordat er goede anticonceptie voor de man is? De Indiërs zijn al heel lang bezig en de Amerikanen claimen dat de farmaceutische industrie niet meewerkt - die willen geen goedkoop alternatief voor hun huidige vrouwenpillen.

"Dat weet ik niet, hoor", zegt Van Roijen. "Als je een middel kunt vinden dat goed werkt, dan wil een fabrikant er maar al te graag geld aan verdienen. Het lijkt mij eerder een trage zaak omdat het nu eenmaal heel lastig onderzoek is. En ik denk dat de Amerikanen ook publiciteit en aandacht willen." Niet voor niets willen ze hun volgende onderzoek mogelijk maken met behulp van crowdfunding - geld ophalen bij het publiek.

Het is eigenlijk al lang stil aan het front van de mannelijke anticonceptie. Tot voor kort dachten onderzoekers dat hormoontherapie de meeste kans op resultaat zou geven. Van Roijen: "Ja, dat wordt al heel lang genoemd, maar het schiet niet echt op. De man maakt duizenden zaadcellen aan per minuut, dat leg je niet zomaar stil."

Betekent de komst van de blokkerende gel dan dat condoomfabrikanten binnenkort wél moeten sluiten? Zo'n vaart zal het zeker niet lopen denkt Van Roijen: "De komende jaren zullen de meeste mannen nog de kat uit de boom kijken als het om Vasalgel of Risug gaat. En dat lijkt me heel verstandig."

Spijtoptanten

Waarschijnlijk zal de gel, als het anticonceptiemiddel er al komt, vooral concurreren met de sterilisatie. "De Nederlandse man heeft niet zo'n moeite meer met de vasectomie", zegt uroloog Van Roijen. "Men meldt zich vrij massaal." En de spijtoptanten? "Ik merk dat de reconstructie, die een tijdje uit was, nu weer populairder wordt. Ik doe het één dag per week, en ik ben het niet vaker gaan doen, en dus heb ik sinds kort een wachtlijst. Ik denk dat het idee dat het economisch weer wat beter gaat, daarbij meespeelt. Dat blijkt ook uit Amerikaans onderzoek: komt er een crisis, dan zie je meer sterilisaties bij de man, als de economie aantrekt weer minder - en meer reconstructies. Bij mij gaat het bijna altijd om oudere mannen die met een nieuwe partner kinderen willen." De Tilburgse uroloog hoorde een paar jaar geleden van collega's dat ze minder reconstructies konden doen. "De laatste tijd is dat geluid er niet meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden