Kan Duitsland deze nieuwe premier wel vertrouwen?

Beeld epa

In Duitsland wordt voor het eerst een politicus van Die Linke, Bodo Ramelow, premier van een deelstaat. Bondspresident Gauck maakte zich eerder al zorgen over de opmars van die partij. "Kunnen wij deze partij wel helemaal vertrouwen?", vroeg hij zich hardop af.

Met die openlijk uitgesproken overweging ging Gauck ver buiten zijn boekje, vonden velen in Duitsland: de president hoort zich boven de partijen op te stellen.

Maar de president heeft ook een verleden als burgerrechtenactivist in de DDR, en staat er sowieso om bekend dat hij lastige ethische debatten niet uit de weg gaat. Die Linke is voor Gauck allereerst de erfopvolger van de SED, de vroegere staatscommunistische partij van Oost-Duitsland. "Mensen, die de DDR meegemaakt hebben en zo oud zijn als ik, die moeten zich behoorlijk inspannen om dit te accepteren", zei hij zuinigjes tegen de ARD.

Behalve kritiek oogstte de president ook begrip. Van Cem Özdemir bijvoorbeeld, voorzitter van de Groenen: "De president heeft alleen maar onder woorden gebracht wat velen denken die het onrecht dat in de DDR heerste, deels nog aan eigen lijf ervaren hebben. Dat moet je serieus nemen."

Lange Mars naar het kanselierschap?
Toch zal de president zich neer moeten leggen bij de feiten, want de regionale afdeling van Özdemirs partij vormde samen met de SPD en Die Linke een coalitie in deelstaat Thüringen, in het Oosten. En van die drie partijen is Die Linke daar de grootste, zodat Bodo Ramelow vandaag beëdigd kon worden als premier.

Die benoeming was overigens ook in Thüringen omstreden. "In Thüringen begint de Lange Mars van die Linke naar het Kanzleramt (het kantoor van de bondskanselier - red.) in Berlijn", waarschuwde CDU-chef Mike Mohring, met een toespeling op de Lange Mars die Mao ooit in China aan de macht bracht.

Tot op het laatst probeerde de CDU de verkiezing van Ramelow te frustreren. De partij schoof een partijloze kandidaat naar voren, en nodigde de andere 'burgerlijke partijen', SPD en de Groenen, uit om die als compromis te steunen. Er waren twee stemrondes nodig, voor Ramelow uiteindelijk met de kleinst mogelijke meerderheid, 46 van de 91, werd verkozen.

De CDU is weliswaar met afstand de grootste partij in Duitsland, maar heeft het ook steeds moeilijker om de regeringsmacht naar zich toe te trekken.

Thüringen is een goed voorbeeld: daar werd de partij weliswaar de grootste, maar het bleek een 'overwinningsnederlaag'. Aan de rechterkant van het politieke spectrum verdween de traditionele partner FDP onder de kiesdrempel, en maakte plaats voor populistische luis in de pels Alternative für Deutschland. Ook daar wil de CDU niet mee samenwerken. Dan blijven er alleen nog de SPD en de Groenen over, maar die zagen in dit geval meer in een coalitie met Die Linke.

Samenwerken
Direct na zijn benoeming deed Ramelow er alles aan om het wantrouwen tegen zijn persoon weg te nemen. Hij wil graag samenwerken met alle partijen, en verontschuldigde zich nog eens voor al het onrecht dat tijdens het regime van de SED in Oost-Duitsland plaats heeft gevonden.

Toch benadrukt hij in interviews ook dat het verwerken van het verleden niet een exclusief Oost-Duitse aangelegenheid zou moeten zijn. "Een eerlijke verwerking moet beide kanten in ogenschouw nemen, omdat de beide politieke systemen in Oost en West elkaar steeds wederzijds bevochten en ook beïnvloed hebben", zei hij bijvoorbeeld tegen Neues Deutschland, vroeger de partijkrant van de SED. "Je kunt niet de ene kant veroordelen of prijzen, zonder aandacht te besteden aan de andere kant."

Ramelow zelf is trouwens van oorsprong een Wessi. In 1990, na de val van de Muur, verhuisde hij voor zijn werk naar Thüringen. Daar sloot hij zich aan bij de PDS, de postcommunistische opvolger van de SED, die later op zou gaan in Die Linke.

President Gauck zorgde er overigens voor dat hij bij zijn gewraakte televisie-interview de naam van Ramelow vermeed, en slechts in algemene termen over Die Linke sprak. Ramelow kon er dus weinig op terugzeggen, behalve: "Als belijdend christen raak ik ervan in de war dat deze afgestudeerde dominee en evangelische zielzorger voor een altaar met brandende kaarsen mij als medechristen kennelijk helemaal negeert."

Stephan Brandner van de partij Alternatief voor Duitsland (AfD) houdt een pet en een map uit de tijd van de communistische DDR omhoog, na de verkiezing van Bodo Ramelow van Die Linke tot premier van Thüringen. Die Linke is een erfopvolger van de communistische SED-partij van de DDR. Dat deze partij nu voor het eerst een deelstaatpremier levert ligt nog altijd gevoelig in Duitsland.Beeld reuters
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden