Kan Dokkum uitgekleed verder?

Patiënten in Noordoost-Friesland verkeren in onzekerheid. Zal hun ziekenhuis De Sionsberg blijven bestaan of verdwijnt het na 58 jaar? De gevolgen van het faillissement raken alle zorginstellingen in Nederland.

Het zal je gebeuren. Je wacht op een diagnose omdat je al tijden kortademig bent. Tijdens het consult had de longdokter zorgelijk gekeken, uitgelegd dat het misschien een tumor was. Net voor de uitslag van alle onderzoeken hoor je op de radio dat het ziekenhuis waar de dokter werkt failliet is. Paniek! Krijg je nog de uitslag of moet je naar een ander ziekenhuis en loopt de behandeling ernstige - misschien wel fatale - vertraging op?

In die spanning verkeerden de patiënten van het Dokkumer ziekenhuis De Sionsberg de afgelopen twee weken. Het ziekenhuis werd eind november bankroet verklaard. De afgelopen week hielden de medewerkers van het ziekenhuis de poliklinieken open. "Er zijn veel mensen die wachten op een diagnose, die kun je niet naar een ander ziekenhuis sturen. Dan vallen ze in een diep gat", zegt cardioloog Jan Leendert Brouwer van De Sionsberg. "We zijn niet voor niets dokter geworden. We kunnen die patiënten niet overplaatsen zonder daar goed over na te denken."

Dat is niet het enige motief voor de specialisten om het ziekenhuis open te houden. Zij willen de te grave gedragen instelling graag overnemen om er een eigen zorgvoorziening in te beginnen. En dan is het handig als het ziekenhuis nog enigszins blijft draaien, anders lopen de patiënten weg en moeten ze in Dokkum helemaal opnieuw beginnen.

Woensdag behaalden de specialisten een bescheiden overwinning: aansprakelijkheidsverzekeraar MediRisk zegde toe om de medische handelingen ondanks het faillissement gewoon te blijven verzekeren. Daardoor kunnen de artsen hun werk voortzetten. Het klonk al bijna alsof het ziekenhuis gered was, maar of dat echt lukt, valt nog te bezien.

Het faillissement van het ziekenhuis komt namelijk beslist niet uit de lucht vallen. Het ging al jaren slecht met De Sionsberg. Het ziekenhuis staat midden in een krimpregio met bovendien een vergrijzende bevolking. Op het eerste gezicht is dat laatste goed voor de zorgvraag - ouderdom komt immers met gebreken - maar dat is buiten een belangrijke ontwikkeling gerekend. Om de kwaliteit te garanderen stellen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de zorgverzekeraars steeds striktere eisen, bijvoorbeeld aan het minimum aantal behandelingen dat een ziekenhuis per jaar moet uitvoeren om bepaalde zorg te mogen behouden.

Het leidde ertoe dat De Sionsberg in 2011 en 2012 de verloskundige zorg en de kankerchirurgie afstootte. Op zich niet zo erg, want er bleef nog genoeg zorg over die het ziekenhuis wel mocht leveren. Ware het niet dat het ziekenhuis in diezelfde tijd ook op de vingers werd getikt door de inspectie in verband met problemen op de afdeling cardiologie. Die afdeling ging dus dicht, maar de polikliniek cardiologie bleef open. Door de problemen bleven patiënten weg, zeggen diverse betrokkenen. De imagoschade was te groot.

Achter de schermen werd daarom al ruim een jaar gewerkt aan alternatieve toekomstplannen. Dat het alsnog uitdraait op een faillissement leidt bij veel betrokkenen vooral tot woede, zo leert een telefonische rondgang. "Dit is zó slecht voor de patiëntenzorg", zegt Aad Weijsenfeld, die lid was van de cliëntenraad van De Sionsberg, geëmotioneerd.

undefined

Grote afstanden

De vraag is nu wat er gebeurt als het ziekenhuis echt ophoudt te bestaan. Als een paal boven water staat dat het een verlies zou zijn voor de patiënten in de regio. "Dit is een dunbevolkt gebied waar de afstanden sowieso al redelijk groot zijn", zegt Weijsenfeld. "Nou weet ik wel dat 65-plussers steeds langer mobiel zijn, maar voor hen is drie kwartier autorijden om in het ziekenhuis te komen een behoorlijk lange rit."

Dat zo'n lange reistijd geen onrealistisch scenario is, leert een kijkje op de kaart. Vanaf Dokkum is het ongeveer een half uur rijden naar de dichtstbijzijnde ziekenhuizen in Leeuwarden en Drachten. Met name voor de bewoners van de eilanden en de noordoosthoek van Friesland zal de reistijd toenemen.

Het faillissement treft vooral veel patiënten die poliklinisch geholpen worden. Ondanks de negatieve berichtgeving in het verleden over gesloten afdelingen, liepen de poliklinieken van De Sionsberg namelijk goed, zegt cardioloog Brouwer.

"Op cardiologie was het aantal patiënten met 20 procent gestegen sinds vorig jaar. We hebben een nieuw soort behandeling in Nederland geïntroduceerd en waren lekker aan het bouwen. Vanwege onze goede beoordeling op Zorgkaartnederland.nl kwamen mensen speciaal vanuit Amsterdam naar ons toe!" Brouwer wil maar zeggen: in De Sionsberg werkten geen uitgerangeerde specialisten die maar wat aanmodderden. Ze werden door hun patiënten gewaardeerd.

De cijfers lijken zijn verhaal te bevestigen. In 2010 ging het om bijna 66.000 polikliniek- bezoeken. In 2012, het laatste jaar waarover cijfers beschikbaar zijn, telde het ziekenhuis bijna 7000 polikliniekbezoeken meer. Een stijging van 10 procent in twee jaar. Als de kliniek in Dokkum sluit, moeten die patiënten ergens anders heen.

Bij ziekenhuis Nij Smellinghe, waarmee De Sionsberg op bestuurlijk niveau gefuseerd was, valt het nu nog mee met de extra drukte op de polikliniek. Anders is dat bij het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL). "Wij merken wel dat de patiëntenstroom groeit", zegt woordvoerder Frits Mostert van dat ziekenhuis. Het MCL is als ziekenhuis veel groter dan De Sionsberg, met jaarlijks acht keer meer polikliniekbezoeken. Het MCL onderzoekt nu of er extra personeel ingezet moet worden om de toegenomen zorgvraag op te vangen. In dat laatste geval is er misschien ruimte op de arbeidsmarkt voor enkele van de veertig specialisten en 250 ontslagen medewerkers van De Sionsberg. Anders moeten zij buiten Friesland op zoek naar nieuw werk.

Veel hangt dus af van de voortgang in Dokkum. Lukt het de specialisten om het ziekenhuis voort te zetten, eventueel in uitgeklede vorm? Krijgt verzekeraar De Friesland zijn zin en komt er een huisartsenpost-plus? Of zijn er andere oplossingen? Het MCL nam ooit al het ziekenhuis in Harlingen over en maakte er een 'buitenpost' van. Mostert: "Wij zijn op dit moment niet in de race voor overname van De Sionsberg. Het is nu een te chaotische situatie."

Het faillissement overstijgt bovendien de Friese zorgmarkt. "In de hele zorgbranche gaat het moeizaam", zegt adviseur Frank van der Lee van accountantsorganisatie BDO. Hij adviseert zorginstellingen op het vlak van financiering. "Zorginstellingen hebben moeite om voldoende financiering te krijgen voor hun activiteiten, terwijl de zorg door banken vroeger als een veilige haven werd gezien. De kans bestaat dat zorginstellingen door zo'n faillissement moeilijker leningen kunnen krijgen of dat de rentelasten groter worden."

De cliëntenraad en Zorgbelang Fryslân hopen dat in Dokkum de basiszorg behouden blijft. "Dat is wat mij betreft alles waarvoor je regelmatig naar het ziekenhuis moet, en de acute zorg", zegt Margreet de Graaf van Zorgbelang. "Dus als je een kind van drie hebt dat een been breekt, moet je in Dokkum terecht kunnen. Hetzelfde geldt als je bloed moet laten prikken, of wanneer je een hartritmetest nodig hebt." Dat er niet een volledig ziekenhuis kan blijven staan met zware apparatuur en een uitgebreide beddenafdeling snapt ze wel. Ze hoopt vooral dat er ook gekeken wordt naar nieuwe oplossingen, zoals de inzet van internettoepassingen zodat patiënten niet te ver hoeven te reizen.

Maar bovenal wil ze dat naar de inwoners van Friesland wordt geluisterd. "Twee jaar geleden hadden we al 20.000 handtekeningen voor het behoud van De Sionsberg, maar het is gewoon een markt. Je hebt geen enkele democratische invloed meer op de zorg."

Honderden mensen demonstreerden woensdag in Dokkum tegen sluiting van ziekenhuis De Sionsberg.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden