Column

Kan democratie alleen in een natiestaat gedijen?

Beeld AP

Thierry Baudet, de jonge strijder voor een sterke natiestaat, verdedigt de paradox dat een Europa zonder autonome landen een intolerant en gesloten nationalisme in de hand werkt. Dat is een intrigerende stelling, die een nieuwe politieke lading kan toevoegen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei.

Deze verkiezingen beloven voor het eerst sinds de Europese integratie in 1951 op gang kwam, echt politieke strijd op te leveren. Als dat gebeurt, is dat vooral te danken aan de lawaai makende tegenstanders en sceptici.

Baudet is een van de initiatiefnemers van het Burgerforum EU, dat zich keert tegen de 'sluipende machtsoverdracht' aan Brussel. Als de natie al bevoegdheden afstaat aan de EU, kan dat niet zonder een toestemming van 'het soevereine volk van Nederland', zo luidde deze maand de boodschap van Baudet aan de Tweede Kamer.

Het Burgerforum gaat dus niet zo ver als de PVV, die als enige partij meent dat Nederland zonder meer uit de Europese Unie moet stappen. Maar het staat ver af van D66 en GroenLinks aan de andere kant van het spectrum, die voor een sterker en democratischer Europa zijn. Het eerste is volgens het forum onwenselijk, het laatste onmogelijk.

De kern van Baudets bezwaren is dat democratie op het niveau van supranationale organisaties als de EU niet werkt. De democratische rechtsstaat kan in zijn ogen alleen gedijen binnen de natiestaat. Loyaliteit aan de instituties van de staat en het recht kunnen volgens hem niet bestaan zonder een gedeelde nationale cultuur.

Vanuit deze gedachtegang keert hij zich in zijn boek 'De aanval op de natiestaat' niet alleen tegen staatkundige machtsvorming op Europees niveau, maar ook tegen internationale rechtsorganen, zoals het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Alleen aan nationale rechters mag de uitleg worden toevertrouwd van wetten, die immers de uitdrukking zijn van nationaal gedeelde normen en waarden.

Baudet heeft gelijk dat de democratie slecht werkt op Europees niveau. Het ontbreekt aan een publieke ruimte en daarmee aan een publiek debat dat verbindend werkt. Het Europees Parlement is om die reden allesbehalve een herkenbaar kristallisatiepunt van opvattingen en belangen. Dat democratisch tekort wordt niet voldoende gecompenseerd door de invloed van de nationale parlementen, hoewel die tot nu toe met vrijwel elke stap in het integratieproces hebben ingestemd.

Baudet heeft daarom ongelijk met zijn bewering dat de Europese integratie een ondemocratisch project was van de naoorlogse elites, van rechts en links, om de natiestaat te ondermijnen. In zijn visie gebeurde dat welbewust door het oprichten van bovennationale organen en de blootstelling aan 'golven van massa-immigratie'. Doel daarvan was, schrijft hij, het 'bewust verzwakken van de nationale cultuur'. Uit Baudet hier nog oprechte zorgen of lift hij mee met het populisme, dat de onvrede over zowel het een als het ander exploiteert en met spookbeelden aanwakkert?

Een verschil met de PVV is dat die de verantwoordelijkheid voor de immigratie op het conto van de 'linkse kerk' schuift. Baudet geeft iedereen de schuld: partijen, bedrijfsleven, ambtenarij, rechterlijke macht, onderwijzers, journalisten. De nationale democratie, die hij zo verdedigt, heeft kennelijk al meer dan een halve eeuw gefaald.

Het is een prestatie van het Burgerforum dat het de onrust over de machtsverdeling tussen natiestaten en Europa op de Kameragenda weet te krijgen. De 63.000 verzamelde handtekeningen laten zien dat het om een serieuze kwestie gaat. Helderheid over de verdeling van bevoegdheden is geboden. Maar het blijft zaak zin en onzin te onderscheiden.

Baudet en zijn kornuiten moeten zich afvragen waarom voor dat vermaledijde Europese project van begin af aan landen in de rij hebben gestaan. In Kiev kunnen zij vandaag nog verhelderende antwoorden krijgen. De intelligentsia in Turkije beschouwt de Europese standaard voor mensenrechten nog altijd als het belangrijkste motief voor aansluiting bij de EU.

De rechtsgemeenschap die de Europese landen vormen, met als kern de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden van de mens, heeft als een magneet gewerkt, tezamen met welvaart en vrede. Je hoeft geen voorstander van een Verenigde Staten van Europa te zijn om die historische prestatie op waarde te schatten en terugkeer naar de natiestaat te duchten.

 
Baudet beweert dat Europa een ondemocratisch project was om de natiestaat te ondermijnen. Hij heeft geen gelijk.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden