Kamper garagehouder schetste in slapeloze nacht een drijvende waterkering

KAMPEN - Toen begin februari 's lands rivierdijken door de toevoer van enorme hoeveelheden regenwater dreigden te bezwijken en Nederland de grootste volksverhuizing in de geschiedenis meemaakte, werd de roep om passende maatregelen massaal.

Minister Jorritsma heeft inmiddels de eerste zandzak geworpen die de Waaldijk moet versterken bij Ochten, het dorp in de Betuwe dat door de aanwezigheid van een gammele dijk èn de uitzendingen van CCN wereldbekend werd.

Maar naast de plannen voor traditionele dijkverzwaring die in het kader van het Deltaplan grote rivieren versneld worden doorgevoerd, zijn er verschillende creatieve geesten opgestaan die alternatieven hebben bedacht voor dijkverzwaring. Want het ophogen en versterken van de dijken is niet alleen duur, het dreigt op tal van plaatsen ook het rivierenlandschap en klassieke stadsgezichten aan te tasten.

Het is echter de vraag of deze alternatieve vormen van dijkverzwaring een kans krijgen van de als behoudend bekend staande waterschapsbesturen, die zich geen avonturen op dit terrein kunnen permitteren en daarom graag op zeker spelen.

Bestuurders van waterschappen en ambtenaren van Rijkswaterstaat kunnen binnenkort een uitnodiging verwachten om eens een kijkje te nemen bij de proefopstelling van een beweegbare waterkering, die eind deze maand in een weiland in Hasselt zal verrijzen. Aduco International, een samenwerkingsverband van vijf weg- en waterbouwbedrijven, heeft de beweegbare waterkering ontwikkeld naar een idee van de Kamper garagehouder Johann van den Noort.

Van den Noort kon in de nacht van 2 op 3 februari, toen het kolkende water van de IJssel tegen de in allerijl door militairen opgeworpen nooddijk in Kampen klotste, de slaap maar moeilijk vatten. De hele dag waren Van den Noort en zijn medewerkers bezig geweest waardevolle spullen hoog op te stapelen in het magazijn, terwijl de computerapparatuur in de kofferbakken van de voor verkoop bestemde auto's was opgeborgen om zo snel mogelijk weggereden te kunnen worden als hét moment daar was. “Ik had weinig vertrouwen in die nooddijk. Als die het niet zou houden, zouden mijn bedrijf en woning tot anderhalve meter onder water komen te staan”, blikt Van den Noort terug.

Bij het schijnsel van het lampje op zijn nachtkastje schetste Johann van den Noort die nacht een drijvende waterkering, bestaand uit een betonnen goot, waarin zich een polyester drijfwand bevindt. De goot wordt in z'n geheel in het dijklichaam of een kade aangebracht en is van boven alleen zichtbaar door een 20 centimeter brede afdichting. “Als het water stijgt, loopt de goot vol via een vulpijpje en gaat de keerwand drijven. Zodra het water zakt, loopt het uit het pijpje en zakt het scherm vanzelf weer in de kade of dijk”, legt Van den Noort uit.

Op aanraden van de Kamer van koophandel in Zwolle vroeg Van den Noort eerst patent aan op zijn 'vinding', waarna de Kamer hem in contact bracht met Aduco. De aannemerscombinatie, onder meer gespecialiseerd in het boren van tunnels, bleek enthousiast over de toepassing die Van den Noort had bedacht voor de Wet van Archimedes en besloot te investeren in een proefopstelling.

“Eigenlijk een simpele vinding, iedereen had het kunnen bedenken”, zegt de Kamper ondernemer. Al is het misschien toch weer niet helemaal toevallig dat het idee juist aan zijn brein ontsproot. Want was het immers niet zijn betovergrootvader, Barend Antoni van den Noort, die in 1846 de 'dubbel-werkende brandspuitpomp' uitvond en daarvoor werd onderscheiden door Koning Willem II?

Johann van den Noort beseft terdege dat zijn vinding z'n nut in de praktijk nog moet bewijzen. De polyesterwand kan de waterdruk in elk geval makkelijk aan, zegt hij. “Dat is het probleem niet. Bij een waterhoogte van één meter is de waterdruk op de wand 4 Newton per vierkante millimeter, terwijl de wand een maximaal toelaatbare spanning van 125 Newton per vierkante millimeter kan hebben.”

De achilleshiel in het ontwerp lijkt de afdichting aan de onderkant en de manier waarop de polyesterpanelen aan elkaar zijn bevestigd. “Proeven die we daar tot op heden mee hebben gedaan zijn heel bevredigend verlopen”, zegt Aduco-directeur ing. H. A. de Groot. “Uiteindelijk zal de Technische adviescommissie voor waterkeringen, een onderdeel van Rijkswaterstaat, achter ons systeem moeten gaan staan. Als de TAW zegt dat het goed is, kunnen we er mee de markt op.”

Aduco gokt daarbij vooralsnog op gemeenten die kades bij hoog water zien onderderstromen - deze maand wordt al een begin gemaakt met de verhoging van 142 kilometer kade langs de Maas en buitendijkse industrieterreinen en zogeheten coupures, openingen in de dijk voor bijvoorbeeld veerboten. Installatie van een twee meter hoge beweegbare waterkering gaat volgens De Groot zes miljoen gulden per kilometer kosten. “Als je de grondverwerving meerekent die doorgaans bij klassieke dijkverzwaring nodig is, is dat ongeveer even duur.”

International Dikescreen Meerssen BV (IDS) meent een methode tegen dijkdoorbraak te hebben gevonden die 'absoluut goedkoper' is dan klassieke dijkverzwaring. Het Ei van Columbus is hier een kunststof scherm, dat met behulp van een speciale graafmachine in het dijklichaam wordt aangebracht. “Dat kan zowel in de kruin van de dijk als aan de teen van de dijk gebeuren. In het laatste geval doen de polyester schermen dienst als kwelscherm. Een veel goedkopere methode dan wanneer je met damwanden werkt”, zegt IDS-directeur Sietse de Vries uit Geervliet.

De Vries is met het idee van zijn broer, directeur van het bedrijf Submarine Pipeline Spoiler in Meerssen (SPS), aan de slag gegaan. SPS is gespecialiseerd in het met een speciale techniek 'begraven' van olie- en gaspijpleidingen in de zeebodem op plekken waar veel wordt gevist. Machinebouwer Mastenbroek in Vianen met wie IDS samenwerkt is momenteel bezig een applicatie te ontwikkelen voor een bestaande sleuvengraaf- en draineermachine. De Vries: “Met die machine moeten we een 28 tot 30 centimeter brede sleuf tot zes meter diep in de dijk kunnen graven. In die sleuf kunnen we de kunststofschermen laten zakken. Een methode die veel goedkoper is dan klassieke dijkverzwaring, waarvan de kosten tussen de twee en drie miljoen gulden per kilometer liggen als er geen grond voor hoeft te worden aangekocht.”

De Vries zal echter nog heel wat missiewerk moeten doen om 'zijn' methode geaccepteerd te krijgen in de behoudende wereld van de waterschappen. Bij een deze week gehouden aanbesteding voor het dijkvlak Ganzensluis-Keteldiep bij Kampen was aannemer Van Gelder uit Elburg, die de door IDS ontwikkelde methode met kunststofprofielen wil toepassen, met 8,6 miljoen gulden de laagste inschrijver. Een aannemerscombinatie die het stuk dijk wilde verhogen volgens de door de Grontmij in het bestek aangegeven 'klassieke' methode bracht een offerte van 9,2 miljoen gulden uit. Het Waterschap IJsseldelta veegde de alternatieve aanbieding van Van Gelder/IDS van tafel en koos voor zekerheid. “En dat terwijl onze methode juist bij dit stuk dijk, waar sprake is van behoorlijke kwelstromen, de beste oplossing lijkt”, verzucht De Vries. “Ik vind dat onze methode het waard is om serieus genomen te worden. We hebben de vakgroep Civiele techniek van de Universiteit Twente onze werkwijze met kunststof profielen laten onderzoeken en de uitkomsten van dat onderzoek zijn heel positief.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden