Kampen en de strijd tegen het water

KAMPEN - Het water bleef net onder het kadehoofd, afgelopen winter. Maar in Kampen beseft men door het oog van de naald te zijn gekropen. “Hoog water zie je aankomen, maar een noordwester storm die het IJsselmeerwater opstuwt, dat is zo onvoorspelbaar.” Binnenkort gaat de spade de grond in. In 1998 moet het gebied veilig zijn.

RUTGER VAHL

Twee bijna-rampen, in 1993 en 1995, zijn voor het waterschap IJsseldelta meer dan genoeg. Onder de Deltawet grote rivieren, in de volksmond 'de noodwet', zijn dit jaar al vijf dijkversterkingsprojecten voor Kampen en omgeving goedgekeurd. Nog eens vier projecten staan op stapel. Totale kosten 500 miljoen gulden.

Het waterschap is trots dat één project al in volle gang is. In november moet een 6,4 kilometer lange dijk tusen Kampen en het Ketelmeer verstevigd zijn. Deze dijk dreigde afgelopen winter te breken, waardoor het Kampereiland onder gelopen zou zijn. Met de noodwet zijn lange inspraakprocedures omzeild.

“Er is wel degelijk inspraak mogelijk geweest”, zegt R. Lanning, gedeputeerde van de provincie Overijssel. “Niet alleen veiligheid en snelheid zijn belangrijk, ook zorgvuldigheid. We willen dat er een breed maatschappelijk draagvlak voor de dijkversterkingsprojecten is. Deze dijk zou aanvankelijk 40 meter landinwaarts komen, maar daar hebben de belanghebbende boeren met succes tegen geprotesteerd”.

De nieuwe dijk - breder, steviger en iets hoger - ligt op de plaats van de oude. Landschappelijke belangen (een brede rivierbedding is goed voor een gevarieerde flora en fauna) wogen niet op tegen die van de agrariërs.

Wat de situatie rond Kampen uniek en complex maakt, is de aanwezigheid van het IJsselmeer. Bij een harde noordwesten wind wordt IJsselmeerwater terug de IJssel opgestuwd. Frans Stam, afdeling Water van de provincie: “Wanneer dat gebeurt, kan het water met 10 tot 20 centimeter per uur stijgen. Binnen een paar uur onstaat dan een noodsituatie. Hoog water dat de rivier afkomt, zie je lang van tevoren aankomen. Dan kun je je maatregelen nemen. Maar de wind, die is zo onvoorspelbaar. Kleine factoren als een iets draaiende windrichting hebben enorme gevolgen. Dan is er bijna geen tijd. Dan kun je alleen de mensen nog evacuëren.”

Op de grens van het Ketelmeer en het Zwarte Meer, bij Rampspol, komt een opblaasbare balgstuw. Daar is dit voorjaar toe besloten. Een opblaasbare band van 200 meter lang zal bij hoge waterstanden binnen een uur met water worden volgepomt. De afsluiting van het Zwarte Meer beschermt de steden Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt tegen het opstuwende IJsselmeerwater.

Het grote voordeel van een balgstuw is dat de achterliggende dijken minder hoeven te worden opgehoogd. En omdat de band het grootste deel van het jaar onder water ligt, blijft de waterhuishouding van het gebied zo natuurlijk mogelijk. Dat is belangrijk voor de bijzondere flora en fauna.

Aan de noordwest- en zuidkant van Kampen moet de dijk tot 1,4 meter worden opgehoogd. Door de noodwet kan daar binnenkort mee worden begonnen. Het moet medio 1996 klaar zijn. Het middenstuk van de stad valt niet onder de Deltawet. Dit betekent dat een Milieu Effect Rapportage (MER) de plannen voor een waterkering moet onderzoeken op effecten voor het milieu.

Na de laatste overstroming kwam de MER-rapportage zwaar onder vuur te liggen. Deze zou de dijkversterking onnodig hebben vertraagd. In Kampen is gekozen voor een 'rapportage op hoofdlijnen' waardoor aanzienlijke tijdwinst wordt geboekt. Het rapport verschijnt in het najaar. Stefess, projetleider dijkversterking Kampen-midden: “De plannen voor Kampen moeten rekening houden met het beschermde stadsgezicht. Dit is de eerste MER voor een stedelijk gebied, en dat is zonder precedent. Verder dan het nu gaat, kan het niet en moet het niet. We praten wel over een kering met een permanent karakter”.

De meest ingenieuze plannen om het historische stadsprofiel van Kampen te sparen, liggen nu op tafel. Een beweegbare kering zou bij hoogwater uit de kademuur kunnen worden geschoven, maar bij laagwater onzichtbaar zijn. Een ander plan voorziet in een drijvende stijger. Door deze bij hoogwater op te klappen, ontstaat een waterkering. Uit Hongarije kwam onlangs het idee een opblaasbare constructie aan de kade te bevestigen. In geval van nood zou deze als een soort opgeblazen worst de stad van het water kunnen scheiden.

Maar misschien kiest de oude Hanzestad wel voor een historsiche oplossing. Het ingenieursbureau Witteveen en Bos onderzoekt momenteel, of de oude stadsmuur wellicht haar oorspronkelijke functie van waterkering terug kan krijgen. Het probleem is dat de poorten die de stad vroeger bij hoogwater moest afsluiten zijn verdwenen. Ook staan er nu huizen op de plek waar eens de muur stond. “Daar moet een oplossing voor worden gevonden. dat zal lastig zijn voor de omwonenden. Maar onderschat de overlast niet die het bouwen van een constructie aan de kade zal veroorzaken”, zegt Stefess.

De Kampenaren vinden alles best, als een herhaling van afgelopen winter maar voorkomen wordt. Aan de IJssel werpt een oudere man een hengel uit: “Het wordt tijd, dat er wat gebeurt”, vindt hij. “We hebben dit jaar veel geluk gehad.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden