Kamervoorzitter: is dat geen topbaan meer?

Voor Kamervoorzitters lag vroeger vaak nog een glanzende carrière in het verschiet na hun voorzitterschap, bijvoorbeeld als minister of premier of als lid van de Raad van State. Maar terug in de Kamerbankjes, waarvoor de vlak voor kerst afgetreden Anouchka van Miltenburg (VVD) heeft gekozen?

Dat is de afgelopen eeuw aanzienlijk minder vaak voorgekomen. Ja, Dick Dolman (PvdA), Kamervoorzitter van 1979 tot 1989, bleef nog een jaar, nadat hij in 1989 door Wim Deetman (CDA) in de race om het voorzitterschap was verslagen. Maar toen werd hij lid van de Raad van State, zoals Deetman later ook. En Jeltje van Nieuwenhoven, voorzitter van 1998 tot 2002, bleef aanvankelijk ook in de Kamer, maar wel als fractieleider en later als vicefractievoorzitter van de PvdA. In 2004 werd zij gedeputeerde in Zuid-Holland. Jonkheer mr. Octaaf van Nispen tot Sevenaer bleef ook nog twee jaar in de Kamer nadat hij in 1912-1913 een jaar lang voorzitter was geweest, om daarna gezant bij de paus te worden.

In het harnas

Is er nog leven na het Kamervoorzitterschap? Voor Charles Ruijs de Beerenbrouck luidt het antwoord letterlijk nee. Deze oud-premier stierf in 1936 in het harnas, nadat hij in 1933 voor de tweede keer voorzitter was geworden. Hetzelfde lot was Leonardus - 'Rad' - Kortenhorst (KVP) beschoren, de langstzittende Kamervoorzitter ooit: van 1948 tot 1963. Hendrik Goeman Borgesius was voorzitter van 1913 tot aan zijn dood in 1917.

Of er voor Van Miltenburg nog wat moois in het vat zit, is onduidelijk, maar lid van de Raad van State of minister? Dat zit er niet in. Haar twee directe voorgangers, Frans Weisglas en Gerdi Verbeet, laten zien dat er ook buiten publieke functies nog veel te beleven valt.

Maar het valt het wel op dat geen enkele voormalige Kamervoorzitter sinds Deetman (voorzitter van 1989 tot 1996) nog in een echte topbaan in de publieke sector terecht is gekomen. Zoals het ook opvalt dat Piet Bukman (CDA), voorzitter van 1996 tot 1998, de laatste is geweest die eerder minister of staatssecretaris was. Dit geldt ook voor de vier kandidaten waaruit de Kamer vandaag een nieuwe voorzitter moet kiezen. Ton Elias, Martin Bosma, Khadija Arib of Madeleine van Toorenburg: geen van allen was eerder minister of staatssecretaris. De echte top lijkt niet meer geïnteresseerd in het Kamervoorzitterschap.

Terug naar Van Miltenburg. Zij is de tweede voorzitter die sinds het ontstaan van de Tweede Kamer in 1815 tussentijds aftreedt. Eerder deed dat Frederik graaf van Bylandt in 1912. Deze protestant, lid van de CHU, was in 1909 door zijn partij naar voren geschoven als Kamervoorzitter, om te voorkomen dat een ander lid van de CHU, de predikant Johannes de Visser, het zou worden. Immers, een predikant als voorzitter, dat opende in de toekomst de weg voor een priester. CHU-leider Alexander de Savornin Lohman achtte dat een ramp 'voor ons protestantsche Nederland'.

Van Bylandt was een slechte Kamervoorzitter. Hij hield de socialisten van Pieter Jelles Troelstra niet in de hand, tot ergernis van koningin Wilhelmina, die om deze reden in 1911 zelfs weigerde om de Staten-Generaal te openen. "Ik open de Staten-Generaal niet als Bylandt herkozen wordt, moet eerst positieve toezegging", tekende zij voor zichzelf aan. Een jaar later trok Van Bylandt zich terug.

Cees Fasseur schrijft in zijn biografie over Wilhelmina dat de werkelijke reden van haar wegblijven in 1911 maar in heel kleine kring bekend was. Iedereen dacht dat zij verstek liet gaan uit angst voor een grote SDAP-demonstratie in Den Haag op die Derde Dinsdag van september. Het werd een glorieuze dag voor Troelstra.

Kortst zittende Kamervoorzitters

1. Jhr. Octaaf van Nispen tot Sevenaer (363 dagen)

2. Piet Bukman (532 dagen)

3. Frederik graaf van Bylandt (1088 dagen)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden