'Kamerleden moeten niet bij militaire landkaarten staan'

Veel parlementaire invloed op politieke missie naar Kunduz

De nieuwe Nederlandse militaire missie in Afghanistan gaat door, maar daarvoor hebben het kabinet en de top van defensie de afgelopen weken wel tot in de kleinste details compromissen moeten sluiten met twee kleinere oppositiepartijen in de Tweede Kamer.

De ChristenUnie, maar vooral GroenLinks, sleepten al punaisepoetsend zoveel mogelijk van de eigen wensen uit het vuur. Dat lukte omdat ze wisten dat hun steun cruciaal was voor het uitzenden van de trainers naar Kunduz. Nederlandse politietrainers gaan daar onder begeleiding van militairen Afghaanse politieagenten opleiden. Om de steun van GroenLinks te behouden moest minister Hillen van defensie zelfs uitleggen hoe precies de 'terugkom-regeling' zal functioneren: de vervolgtraining van de eenmaal opgeleide agenten van de civiele politie in Kunduz.

De invloed tot achter de komma van zelfs oppositiepartijen op een militaire operatie heeft te maken met de minderheidspositie van het kabinet - gedoogpartij PVV stemde tegen de Kunduz-missie. Maar het komt ook door de sterk toegenomen bemoeienis van het parlement met uitzendbesluiten van de regering, sinds politiek Den Haag geschrokken vaststelde dat het nooit meer zo rommelig mag verlopen als in de aanloop naar de dramatische Srebrenica-operatie van begin jaren negentig.

De Tweede Kamer kreeg een paar jaar later het recht op eerdere en betere informatie, zodra het kabinet plannen koestert voor inzet van militairen in het buitenland. Dat werd eind jaren negentig zelfs geregeld in artikel 100 van de Grondwet en sindsdien heeft het parlement veel meer instrumenten om mee te praten over missies, al blijft de regering uiteindelijk verantwoordelijk voor de uitzending.

Nu groeit echter de twijfel: is de Tweede Kamer de laatste jaren bij de uitzendingen naar Irak en Afghanistan niet te veel op de stoel van de militairen gaan zitten? Worden er in de debatten in het parlement niet teveel binnenlands-politieke compromissen gesloten waarmee de uitgezonden militairen hopeloos in hun maag zitten?

In zijn gisteren verschenen boek 'Uruzgan' schrijft militair historicus Christ Klep: "Het parlement bemoeide zich, in de zucht naar politieke onzekerheidsreductie, met eigenlijk alle details, inclusief de militaire uitvoering. Dit terwijl vooral militaire operaties onvoorspelbaar zijn en veel flexibiliteit vragen."

VVD-Europarlementariër Hans van Baalen zei bij de boekpresentatie: "De Kamer kan tegenwoordig, door de artikel-100-procedure, niet meer wegduiken voor z'n verantwoordelijkheid voor gesneuvelde en gewonde militairen. Maar Kamerleden moeten zich niet gaan bezighouden met details van militaire operaties. Ze moeten niet bij de militaire landkaarten gaan staan."

Opvallend is dat twee oude voorvechters van meer democratische invloed op buitenlandse missies dezelfde waarschuwing laten klinken. Voormalig D66-Kamerlid Bert Bakker leidde ooit de parlementaire zelf-onderzoeken naar de missers in de besluitvorming bij Srebrenica en andere buitenlandse interventies. Nu zegt hij: "Bij de Kunduz-missie gingen Kamerleden die het interessant vonden om een beetje mee te regeren teveel op de stoel van de minister zitten."

Ook oud-minister van defensie Van Middelkoop, die in een verder verleden als Kamerlid de parlementaire bemoeienis via de Grondwet hielp optuigen, trapt nu op de rem: "De Kamer moet een besluit nemen zoals het er ligt. Wat niet moet gebeuren, is dat de Kamer gaat winkelen in zo'n besluit, er dingen uit gaat halen en dingen gaat verbeteren."

Laat de militairen hun eigen vak uitoefenen, luidt hun boodschap aan bezorgde en bemoeizuchtige Kamerleden.

Bij de trainingsmissie zijn de politieke compromissen trouwens voor het kabinet ook weer geen al te grote ramp. De nieuwe regering had als belangrijkste politieke doel zich een betrouwbare Navo-partner te tonen. Nederland moest er bij blijven in Afghanistan. VVD'er Van Baalen gisteren: "Kunduz is in de eerste plaats een politieke missie. En het is bovendien nuttig daar politieagenten op te leiden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden