Kamerkoor verwent met klaagliederen

Herhalingen: 30 oktober (Breda, Sint Antoniuskerk), 31 oktober in Amsterdam (Beurs van Berlage) en 1 november in Beek-Ubbergen (Sint Bartholomeuskerk).

Het Nederlands Kamerkoor komt tot deze opvallende lokroep in de jaarbrochure, uitgerekend bij de aankondiging van een concertserie over klaagzangen. Hoe fraai de uitgevoerde werken in de Oud-Katholieke Kerk in Den Haag ook klonken, ik versta onder verwend worden iets anders dan het aanhoren van de klaagzangen van Jeremia. Trouwens, dirigent Paul van Nevel meldt in zijn programma-toelichting dat tal van ooggetuigen van de verwoesting van Jeruzalem en de val van Juda klaagzangen hebben geschreven en dat de profeet misschien wel helemaal geen hand heeft gehad in het redigeren van de tekst.

Van Nevel is eens gedoken in de geschiedenis van de meerstemmige lamentaties uit de 15de en 16de eeuw, een speurtocht die inmiddels meer dan tweehonderd composities heeft opgeleverd. In de programma-toelichting slaat Van Nevel zijn lezers wel hoog aan als hij schrijft over de zogeheten fauxbourdon-techniek: "Dit houdt in dat de melodie de bovenstem is van eenvoudige, homofone ketens van parallelle sext-accoorden die uitmonden in kwint-oktaaf-slotaccoorden." Maar het publiek kon het uiteraard best zonder die toelichting stellen: wonderschone muziek om naar te luisteren. Door en door triest uiteraard.

De ooggetuigen van de val van Jeruzalem uiten zich vol droefheid en bitterheid en de componisten van deze teksten hebben zich door deze emotionele teksten laten inspireren. Fragmenten van de klaagzangen werden al vanaf de 8ste eeuw gereciteerd tijdens de metten van Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag. Meerstemmige lamentatielezingen werden al vanaf de 15de eeuw gecomponeerd. Paul van Nevel, leider van het Huelgas Ensemble, gaf met het Nederlands Kamerkoor een uitvoering van vier lamentaties.

De eerste, een anonieme compositie, is de oudste meerstemmige lamentatie die nog bekend is. Het werk werd geschreven aan het Spaans-Aragonese hof van Napels in het midden van de 15de eeuw. De koorleden stonden opgesteld met hun gezichten naar elkaar toe, het publiek functioneerde tegelijk als toehoorder en als toekijker. De kerk was slechts schaars verlicht, het geheel gaf een beklemmende sfeer. Een wereldpremiere van een werk van de hand van de Noord-Italiaan Tiburtio Massaino, dat in 1599 in de uitgeversstad Venetie werd gedrukt. Een werk vol dissonanten en modulatie-technieken, een juweel.

De Vlaming Thomas Crequillon schreef als kapelmeester van Keizer Karel V ook een lamentatie, maar in schoonheid wordt dit werk overtroffen door de achtstemmige lamentatie van de Portugees Rebelo. Dit werk werd door het koor staande in een kring gezongen en dat leverde een verrassend klank-effect op. Er was alle reden om dirigent en koor door middel van een langdurig applaus te bedanken voor deze 'verwennerij', maar Paul van Nevel had het publiek verzocht hier van af te zien om de sfeer niet te verbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden