Nieuws Politiek

Kamer wil onderzoek naar marteling Afghaanse gevangenen

Nederlandse militairen op patrouille in Tarin Kowt, de stad waar veiligheidsdienst NDS een gevangenis had. Beeld ANP Hennie Keeris

Vanuit de Kamer klinkt de wens om nogmaals te kijken naar de Nederlandse omgang met gevangenen in Uruzgan. Sommigen van hen verklaren na hun overdracht aan de lokale veiligheidsdienst te zijn gemarteld, terwijl de vanuit Den Haag beloofde controle uitbleef. 

Een deel van de coalitie wil dat het kabinet het lot van door Nederland gevangen genomen Afghanen in Uruzgan onderzoekt. Joël Voordewind (ChristenUnie) en Salima Belhaj (D66) vragen de ministers van buitenlandse zaken en defensie om de misstanden die Trouw zaterdag beschreef te verifiëren. Afghanen die in de periode 2006-2010 door Nederlandse militairen zijn overgedragen een de Afghaanse veiligheidsdienst NDS verklaren daarna te zijn gemarteld en afgeperst.

Beide partijen willen meer weten over de manier waarop Nederland de behandeling van de gevangenen in de gaten hield. Bij aanvang van de missie zei toenmalig minister van buitenlandse zaken Ben Bot (CDA) dat een door Nederland bedacht volgsysteem ‘essentieel’ was om te voorkomen dat gevangenen het risico op een onmenselijke behandeling liepen. Uit documenten van het ministerie blijkt dat daarvan door capaciteitsgebrek weinig terecht kwam.

‘Afghanistan is geen Frankrijk’

Voordewind is kritisch op deze aanpak, waarbij de Kamer eerst een harde garantie kreeg, en er vervolgens te weinig gebeurde. “Ik snap dat Afghanistan geen Frankrijk is, maar dan moet je de Kamer geen keiharde garantie geven dat er niks onoorbaars zal gebeuren. Het is beter van tevoren een reëel beeld te schetsen. De andere vraag is ook of Nederland genoeg heeft gedaan om de risico’s te beperken. Wellicht hadden er vaker bezoeken aan gevangenen afgelegd kunnen worden.”

Belhaj wil weten waarom Nederland niet na de missie uit eigen beweging de positie van gevangenen heeft onderzocht. Australië, dat in 2010 de missie overnam, zette de overdracht van gevangenen een aantal malen stop vanwege verhalen over martelingen. “De verantwoordelijkheid van Nederland houdt niet op bij de einddatum van een missie. Ik wil weten welke signalen Nederland na 2010 kreeg, en wat daar mee is gedaan.”

Volgens Isabelle Diks (GroenLinks) kan onderzoek naar de gevangenen het beste in een bredere evaluatie van de missie gebeuren. In 2017 wilde het kabinet daar niet aan. Jaren na dat zou het niet meer goed mogelijk zou zijn te onderzoeken wat de Nederlandse inzet in de gevaarlijke provincie had opgeleverd. Diks wil dat zo’n evaluatie er nu alsnog komt, met aandacht voor de positie van gevangenen. “We kunnen niet bij de start van een missie garanties geven, en dan achteraf niet uitzoeken of daar iets bij misging. Het nieuws van zaterdag is in flagrante tegenspraak met de belofte aan de Kamer bij het begin van de missie. Bot sprak over spijkerharde afspraken met de Afghaanse regering over de omgang met gevangenen. Dat lijkt in een zeer groot aantal gevallen niet te zijn nageleefd.”

Sven Koopmans (VVD) is sceptisch dat zo’n hernieuwd onderzoek veel oplevert. “Ik ben benieuwd naar de reactie van het kabinet, maar we moeten realiseren dat het een lange tijd terug is. Het zal moeilijk zijn om te achterhalen wat er precies is gebeurd.” Hij plaatst ook kanttekeningen bij de getuigenissen van de gevangenen. “Deze mensen zijn opgepakt op verdenking van terrorisme in een conflictsituatie. Hou daar rekening mee als je hun getuigenissen jaren later overneemt. Het kabinet zegt dat het goed is gegaan, en deze personen spreken dat tegen. Wie vertrouw je dan?”

Lees ook: 

Gevangen door Nederlandse missie, gemarteld door Afghaanse geheime dienst

Nederland droeg tijdens de Uruzgan-missie gevangenen over aan de beruchte Afghaanse veiligheidsdienst. Ze zouden goed worden behandeld; dit zou nauwlettend worden gevolgd. Lighthouse Reports toont nu aan dat er structureel sprake was van marteling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden