Kamer wil af van gedoe rond koningshuis

Financiën | De oppositie verwijt Rutte dat hij slordig is. De premier spreekt van populisme.

Voor koning Willem-Alexander, die op werkbezoek was in Twente, moet het Kamerdebat over de begroting van het koninklijk huis gisteren op één punt een geruststelling zijn geweest. De hele Tweede Kamer werpt zich op als zijn beschermheer. Van links tot rechts maken de fracties zich zorgen of de koning wel kan functioneren als er zo vaak gedoe is over de kosten. Dat kan zo niet langer.

Zelfs de republikeinen van de SP sprongen gisteren op de bres voor de monarchie. "Dit is schadelijk voor het koningshuis", zei Kamerlid Ronald van Raak. In het debat ging het er tussen premier en oppositie vaak hard aan toe. De oppositie verweet de premier dat hij te 'nonchalant' (CDA) is in kwesties rond het koningshuis, of dat hij het koningshuis 'kwetsbaar maakt' (D66). Maar Rutte vindt dat de oppositie zelf dat doet, met de berg kritiek: "Ik hoor verkiezingsretoriek en puur populisme".

Vier kwesties verdelen de Kamer, want hoé de rust terug kan keren, daarover verschillen de meningen.

1 Moet de koning meer belasting betalen?

De PvdA komt met een initiatiefwet om de koning net als iedereen belasting te laten betalen. "Modern koningschap vergt moderne afspraken, ter behoud van de monarchie ", aldus PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt. De Tweede Kamer nam vorig jaar al een motie aan, maar de regering weigerde die uit te voeren. Omdat de grondwet gewijzigd moet worden, is een tweederde meerderheid nodig. Het koningshuis betaalt nu alleen belasting over privévermogen.

Premier Rutte ontkent dat er in 1972 met het koningshuis een deal is gesloten over compensatie voor die belasting. "Er wás geen belastingdeal". Toch laat de premier de zaak onderzoeken, zij het vanuit iets ander perspectief. Er komt een 'onafhankelijk historisch onderzoek' hoe in 1972 het inkomen van de koning is vastgesteld. "Het is niet duidelijk waar de bedragen van toen op gebaseerd zijn", zegt Rutte. De huidige toelages voor koning Willem-Alexander, koningin Máxima en oud-vorstin Beatrix zijn nog op die oude afspraken gebaseerd.

2 Moet de hele bekostiging van het koninklijk huis anders?

Dat is nog maar de vraag. Zelfs een koningsgezinde partij als de ChristenUnie vroeg gisteren om de Wet Financieel Statuut Koninklijk Huis uit 1972 nog eens goed door te lichten. "We moeten loskomen van het ongemak van al die losse kwesties in het nieuws", zei fractiewoordvoerder Gert-Jan Segers. "Willem-Alexander en Máxima verdienen een bedankje voor hoe warm en verbindend zij hun taak invullen. Maar het is beter als het stelsel van financiering wordt herzien, zodat het weer tegen een stootje kan". De CU wil een commissie aan het werk zetten.

3 Gaat de toelage voor kroonprinses Amalia omlaag?

Misschien. De toelage voor de kroonprinses, die krijgt als ze over vijf jaar 18 wordt, is volgens veel fracties veel te hoog. Premier Rutte verwijt hen dat ze boter op het hoofd hebben. "De Kamer is unaniem akkoord gegaan in 2008". Toen kwam er voor het eerst een aparte begroting voor de kosten van de koning.

Over de bedragen in de begroting kan de Kamer eerder een vuist maken dan over de grondwet, daarom trok de oppositie fel van leer. Amalia krijgt straks 260.000 euro salaris en 1,2 miljoen onkostenvergoeding voor alles wat met haar functie van kroonprinses te maken heeft. "Zakgeld van 2,5 ton", kritiseerde Alexander Pechtold van D66. "Een prinsesje krijgt zes keer zoveel als de premier", schamperde de SP. De premier ontstak in woede: "Ik vind het debat van geen enkel niveau". Toch heeft hij een probleem. Zelfs de SGP vindt de toelage voor Amalia weliswaar afgesproken, maar 'royaal'. Coalitiepartner PvdA vindt het bedrag ook te hoog.

4 Mag premier Rutte de koning zichzelf laten verdedigen?

De premier kwam in het debat in een lastig parket nadat hij de koning verdedigde in de kwestie van de belastingcompensatie. Rutte citeerde op een persconferentie letterlijk wat de koning hem had gezegd: "Joh, ik weet nergens van". Gevoelig, want volgens de ministeriële verantwoordelijkheid heeft de koning geen mening en laat de premier nooit iets los over hun gesprekken. Toch is het volgens Rutte 'in uitzonderlijke gevallen' toegestaan: "Om geruchten tegen te kunnen spreken". D66 wees de premier staatsrechtelijk terecht: "U heeft de koning niet beschermd, maar in de vuurlinie geplaatst", zei Pechtold. De PvdA kwam de premier te hulp: Rutte mocht de koning wel eenmalig citeren, hij deed het hooguit te vroeg.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden