Kamer mist fatsoen

Stef Blok, voorzitter van de kamercommissie die dertig jaar integratiebeleid analyseerde, moet geschrokken zijn. Het rapport lag nog nauwelijks op tafel of de collega-kamerleden vielen hard over Bloks commissie heen. Nu, een maand later, slaat Blok terug: ,,De voltallige Kamer heeft zich met die ongenuanceerde kritiek te kijk gezet.''

Cees van der Laan en Lex Oomkes

VVD-kamerlid Stef Blok, voorzitter van de integratiecommissie, is zeer teleugesteld: ,,Toen wij tussentijds een brief aan de Kamer stuurden, waarin we stelden dat onze onderzoeksopdracht te beperkt was, bleef het stil. De brief was een hamerstuk. Bij het eindrapport was de belangrijkste kritiek dat ons rapport te beperkt was. Ik vind die gang van zaken niet correct.''

,,Ik ben nog het meest teleurgesteld in het parlementaire fatsoen. Die ongenuanceerde kritiek kwam die maandag van de presentatie van het rapport, als een koude douche over ons heen. Daarmee heeft de Tweede Kamer zich te kijk gezet. En dat is schadelijk voor het aanzien.''

Het is aan het rustige en genuanceerde optreden van VVD-kamerlid Stef Blok niet af te lezen. Woede is een emotie die hij de buitenwereld liever niet toont. Maar als hij termen bezigt als 'parlementair fatsoen' of 'een koude douche', dan is het wel duidelijk. Hij vindt de reacties uit de Kamer beneden alle peil. Blok: ,,In het debat over ons rapport zal ik de aanval zoeken. Het is te gek voor woorden, dat je, blijkens alle reacties, van een commissie waarin alle politieke stromingen vertegenwoordigd zijn, de oplossing van het integratievraagstuk verwacht. Het had er soms veel van weg dat de coalitiepartijen verwachtten dat wij de oppositie op het punt van het integratiebeleid achter het regeerakkoord zouden kunnen krijgen. Zo werkt het natuurlijk niet.''

Bloks eigen VVD zette die maandag de toon. Hirsi Ali veegde namens de fractie de vloer aan met het rapport. Met name de conclusie dat grote groepen allochtonen erin geslaagd zijn op eigen kracht geheel of gedeeltelijk te integreren in de Nederlandse samenleving, moest het ontgelden. Integratie is volledig mislukt en de commissie heeft gefaald, meende Hirsi Ali. Andere fracties reageerden schriftelijk wat gematigder maar in de loop van de dag ging ook daar de zeis over Bloks commissie.

Blok: ,,De reactie van mijn eigen VVD was een koude douche voor mij. Ze was zeer ongenuanceerd. Pas twee weken geleden had mijn fractievoorzitter in Nieuwleusen wel een paar waarderende woorden over voor ons rapport.''

,,Ayaan (Hirsi Ali, red.) viel over onze constatering dat integratie voor grote groepen geslaagd is. Maar, nota bene in het VVD-verkiezingsprogramma wordt niets anders beweerd! Op pagina 18 staat, dat 'vele migranten er moeiteloos in slagen in de Nederlandse maatschappij te integreren'.''

De verwachtingen over het rapport waren voor de publicatie hoog opgeschroefd. CDA-fractievoorzitter Verhagen noemde het hele integratiebeleid mislukt. ,,Daar had ik eigenlijk niet zoveel moeite mee. Nooit eerder lag een rapport politiek zo gevoelig. Discussies over integratie borrelden in die maanden voor publicatie steeds weer op. We hadden de Rotterdamse plannen die veel stof deden opwaaien, in de Kamer kwamen zaken aan de orde en er was grote ophef over het doodschieten van de conrector op het Terra College in Den Haag. Die zaken tezamen creëerden een groot verwachtingspatroon. Maar dat we zo veel kritiek zouden krijgen hadden we zeker niet verwacht. Als je als Tweede Kamer zo onder uit de zak reageert val je in je eigen zwaard.''

Passages van het rapport lekten twee dagen voor het 'uur U' uit. Daarin werd de indruk gewekt dat de commissie-Blok opnieuw de vrijheid van onderwijs, artikel 23 van de Grondwet, ter discussie wilde stellen. Dat zal nooit gebeuren, zei Balkenende. Geheel tegen alle gewoonten in, was premier Balkenende bereid op basis van die uitgelekte, verkeerde voorstelling van zaken, te reageren. ,,Een premier hoort niet te reageren op uitgelekte rapporten'', corrigeert Blok. ,,Balkenende versterkte met zijn reactie het verkeerde beeld. Het zette de toon voor een behoorlijk rampzalige maandag. Iedereen rolde over elkaar heen.''

Dat de Kamer meer kritiek op het integratiebeleid verwachtte en de hoofdschuldige aangewezen had willen zien, zint Blok niet. ,,De kritiek op het gevoerde beleid zat al in de motie, waarin om een parlementair onderzoek werd gevraagd. De motie spreekt over 'onvoldoende geslaagde integratie' van allochtone groeperingen in de afgelopen dertig jaar. Het ware beter geweest als de Kamer zich dat had gerealiseerd en met die bril naar het rapport had gekeken. Dan hadden ze veel argumenten gevonden die hun bevindingen onderbouwden.''

,,Onze opdracht was aanvankelijk veel te smal. We moesten kijken naar integratie via de invalshoeken wonen, werken en leren. Maar het hele culturele aspect van integratie, de rol van de landen van herkomst of criminaliteit, zat helemaal niet in onze opdracht. Toen wij tussentijds de Kamer vroegen de opdracht uit te breiden met deze onderwerpen, was het niet meer dan een hamerstuk.''

Het is volgens Blok typerend dat vanuit het land, door wethouders en maatschappelijke organisaties, met veel meer waardering werd gereageerd dan in Den Haag. ,,Kijk, gemeentebestuurders staan met hun laarzen in de klei. Die weten dat er geen gouden sleuteltje is om de doos met de oplossing voor het integratievraagstuk te openen. Zij zijn met praktische oplossingen bezig. Zij kunnen zich veel gemakkelijker herkennen in het rapport.''

,,Ondanks alle kritiek, wij maken heldere keuzes. Wij pleiten ervoor dat gescheiden wonen en gescheiden scholen worden bestreden. Is dat geen heldere keuze? Op het punt van het hoofddoekje vinden we de Franse weg geen oplossing. Is dat dan vaag? We kregen het verwijt dat we niets gedaan hebben aan emancipatie. Maar dat is lariekoek. Hoewel de Tweede Kamer het onderwerp emancipatie niet eens in de onderzoeksopdracht had opgenomen hebben we hier een speciaal hoofdstuk aan gewijd, inclusief de rol die cultuur en godsdienst hierbij spelen. Veel reacties wekken de indruk dat ze het rapport niet gelezen hebben.''

,,Integratie is ingewikkeld. Kennelijk wil de Kamer dat niet horen. Een voorbeeld? Iedereen is het erover eens dat de inburgeringscursussen weinig succes hebben gehad. Maar voor de ene partij is dat een reden om daar dan maar, waarschijnlijk erg veel, nieuw geld voor te reserveren. Voor de andere is het reden te stellen dat bij een mislukte cursus de toegang tot Nederland geweigerd moet worden. Het is toch onvoorstelbaar dat een kamerbrede commissie die knoop kan doorhakken? Welk beleid er ook gekozen wordt, de politiek moet zich realiseren dat het rendement van inburgeringscursussen minder is dan vijftig procent.''

Een ander voorbeeld waar de commissie harde oordelen velt is de rol van minderhedenorganisaties, meent Blok. ,,Ondanks de jarenlange overheidssteun is niet duidelijk wat ze hebben bijgedragen aan de integratie, schrijven we. Ik kan me niet voorstellen dat we met dit rapport op tafel op deze wijze door blijven gaan.''

Volgens Blok ligt daar de grote waarde van het rapport. De effecten van beleidskeuzes zijn helder in kaart gebracht. De keuzes zelf moet het parlement maken. ,,Ik heb grote verwachtingen over het debat met de Kamer. De emoties, die het debat nu beheersen, kunnen niet blijven voortduren. Wat dat betreft zou ik minister Verdonk van integratiebeleid nog wel eens willen horen. Zij zei op de dag van publicatie, dat ze weinig nieuws had gehoord. Ik zou haar willen vragen of ze dat nog steeds vindt, nu ze het rapport echt gelezen heeft. Weet ze zeker, dat alle effecten van het beleid die de commissie heeft opgehoest, niet nieuwe feiten zijn?'' Stef Blok maakt zich zorgen. Hoewel de integratie van grote groepen allochtonen geheel of gedeeltelijk is geslaagd, ziet hij een levensgrote kloof in de samenleving. ,,Veel allochtonen voelen zich wel geïntegreerd maar niet geaccepteerd. Discriminatie is zeer actueel. Dat zijn zaken die we niet verdoezelen en waarvoor we vanuit de hoek van minderheden lof hebben gekregen. Een paar jaar geleden speelde discriminatie niet zo'n prominente rol. We zullen alles op alles moeten zetten om in de komende dertig jaar niet de fouten te maken die we in de afgelopen dertig jaar hebben gemaakt.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden