'Kamer met rug tegen muur bij steun banken'

Voorzitter Jan de Wit (SP) gisteren, tijdens de eerste zittingsdag van zijn commissie. © ANP

Achteraf weten we het allemaal beter. Én, we zullen nooit weten wat er was gebeurd als er andere keuzes waren gemaakt. Die gegevens maken het lastig om te beoordelen of het vorige kabinet de juiste keuzes heeft gemaakt toen in het najaar van 2008 vele tientallen miljarden euro's belastinggeld werden ingezet om banken en spaarders te behoeden voor al te grote verliezen, zo bleek gisteren op de eerste dag van een intensieve parlementaire enquête.

Toch gingen zeven Kamerleden vol goede moed van start om de waarheid boven tafel te krijgen over de bankensteun in de beginperiode van de kredietcrisis. Opbrengst van de eerste dag?

Achteraf geïnformeerd
Kamerleden van destijds zijn gefrustreerd omdat ze bij hele belangrijke besluiten pas achteraf werden geïnformeerd en pas laat informatie kregen om alsnog een oordeel te vellen. Hen restte toen slechts de keuze: instemmen met de bankensteun of het kabinet laten vallen.

Waar CDA'er De Neree tot Babberich de schuld geeft aan toenmalig minister Bos, vindt GroenLinkser Vendrik dat de Kamer zelf door had moeten zetten. De Kamer had meer inspraak kunnen afdwingen, meent hij.

Geen boekonderzoek
Een andere conclusie na een dag van verklaringen onder ede is afkomstig van oud-ABN Amro-topman Schmittmann: het kabinet heeft geen boekonderzoek gedaan bij de bank voordat het deze nationaliseerde. Eigenlijk wisten de toenmalige minister van financiën Bos en premier Balkenende nauwelijks wat ze kochten.

"Balkenende en Bos dachten dat ze ABN hadden overgenomen, maar de aandelen zaten onder Fortis. Er was dus een tweede afspraak nodig om die aandelen te krijgen."

Teveel betaald
Dat het eigenlijk onmogelijk is om zonder de last van de kennis van nu te oordelen over keuzes die toen zijn gemaakt, bleek al snel. Schmittmann betoogde dat er te veel is betaald voor ABN Amro en dat het onverantwoord was dat een bank werd overgenomen door een partij die geld zou moeten lenen op de markt.

Tenminste, dat er te veel is betaald en dat de overname niet handig was, weten we met de kennis van nu. "Met de kennis van toen was de prijs misschien wel terecht." Nu is duidelijk hoe het de markten sindsdien is vergaan en hoe moeilijk het is geworden om te lenen.

Betere afspraken in Europa
Onno Ruding haalde ook een voorbeeld aan van kennis achteraf. De politiek heeft te weinig gedaan met de waarschuwingen die De Nederlandsche Bank in 2007 al gaf, zo zei de oud-minister en oud-bankier. "Dat weten we achteraf." Maar er valt met die kennis best nog iets te leren voor de toekomst, meent Ruding.

Volgens hem moeten er betere afspraken worden gemaakt in Europa, zoals over wie de kosten betaalt als een grensoverschrijdende bank om valt. Op de destijds genomen crisismaatregelen heeft Ruding weinig kritiek.

Even voorstellen, de commissie-De Wit

Wie ondervragen de komende vijf weken onder ede vele gasten uit de politiek, de bankwereld en de wetenschap?

> In de eerste plaats Jan de Wit, Kamerlid van de SP-fractie en voorzitter van de commissie. Hij leidde ook het eerste deel van het onderzoek, naar de oorzaak van de financiële crisis.

> Dan neemt namens de VVD Helma Neppérus deel. Edith Schippers deed voor die partij het eerste deel, maar zij is minister geworden.

> Roos Vermeij stelt de vragen namens de PvdA nu Luuk Blom geen Kamerlid meer is. Voor de PVV zit Dion Graus in de commissie net als de vorige keer. Maarten Haverkamp vertegenwoordigt het CDA. Zijn voorganger Jan Schinkelshoek zit niet meer in de Kamer. Fatma Koser-Kaya is in de commissie blijven zitten voor D66.

> Rick Grashoff voor GroenLinks, nu Jolande Sap fractievoorzitter is geworden. De ChristenUnie vaardigt niemand meer af nu Ernst Cramer geen deel meer uitmaakt van de fractie. De tweemansfracties SGP en PvdD zijn niet vertegenwoordigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden