Kamer fluit Blok terug: geen vrij spel voor kabinet bij brexitchaos

Stef Blok, minister van buitenlandse zaken tijdens een debat in de Tweede Kamer over de verzamelwet Brexit. Beeld ANP
Stef Blok, minister van buitenlandse zaken tijdens een debat in de Tweede Kamer over de verzamelwet Brexit.Beeld ANP

Snelle noodmaatregelen die het kabinet eventueel treft na een brexit, moeten parlementair gecontroleerd worden.

De Tweede Kamer fluit het kabinet terug bij de wens om speciale bevoegdheden te krijgen als het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat. Tijdens een debat over de Nederlandse brexitwet dwong de Kamer minister van buitenlandse zaken Stef Blok donderdagavond om concessies te doen. Zo houdt de Kamer controle over maatregelen die het kabinet neemt bij een mogelijk chaotische brexit.

De wet geeft het kabinet verregaande bevoegdheden na 29 maart. Een minister kan op eigen houtje regels uitvaardigen die bestaande wetten opzij schuiven of aanpassen. Volgens VVD-minister Blok is een breed vangnet nodig omdat er bij een chaotisch vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU noodsituaties kunnen ontstaan.

Als voorbeeld noemt hij onvoorziene omstandigheden met vergunningen of chaos bij de douane waardoor vee hongerig op de kade blijft staan. Een minister moet dan heel snel kunnen ingrijpen door bestaande wetten terzijde te schuiven.

Staatsrecht

Daar is een meerderheid van de Kamer het in principe mee eens. Het cruciale twistpunt is hoe het parlement vervolgens controleert wat een minister doet. Als dat niet meer kan, dreigt de brexitwet volgens veel partijen het staatsrechtelijke principe aan te tasten dat de regering alleen­­ in samenwerking met het parlement wetten maakt.

Na een eerste golf van kritiek door staatsrechtgeleerden en Kamerleden deed Blok voorafgaand aan het debat al een concessie: na een jaar zullen de speciale bevoegdheden voor het kabinet vervallen. Voor de coalitiefracties CDA en D66 is dat niet genoeg. Zij stelden vandaag voor om deze termijn tot zes maanden terug te brengen. Daarnaast willen de twee partijen dat een door een minister bedachte noodregel na tien weken vervalt. Dan dient dit decreet vervangen te zijn door een wet of maatregel die langs de Tweede Kamer moet. De oppositiepartijen GroenLinks, PvdA en SGP spraken donderdag hun steun uit voor die aanpassingen.

Blok zei met deze wijzigingen te kunnen leven. Het kabinet kan in de mogelijk chaotische eerste maanden na de brexit dan nog steeds optreden. Want dat die speciale bevoegdheden nodig zijn, staat volgens de minister buiten kijf. “Hoe kan de regering anders optreden als er zich een onverwachte ernstige situatie­­ voordoet en de regering menselijk of dierlijk leed wil voorkomen?”

Oppositiesteun

Met het oog op zulke gevallen is het voor het kabinet ook prettig dat er nu steun van oppositiepartijen gloort voor de brexitwet. De plannen zijn bedoeld als een apolitiek middel om calamiteiten aan te pakken. Het gaat om gevallen waarin vrijwel iedereen ziet dat er snel iets moet gebeuren. Maar bij het oorspronkelijke plan van Blok zag een groot deel van de Kamer er vooral een manier in om de volksvertegenwoordiging terzijde te schuiven. “Ik denk dat we allemaal zoeken naar een manier om deze bevoegdheden te schrappen of in te perken”, vatte SP-Kamerlid Renske Leijten de teneur­­ in de Kamer samen.

De SP wil de speciale bevoegdheid als een van de weinige partijen helemaal van tafel gehaald zien. Want volgens Leijten kan de Kamer in noodsituaties snel genoeg een plan goedkeuren. “Dat zagen we bij de redding van de banken tijdens de financiële crisis en de bevriezing van het eigen risico in 2017.” Toen stemde zowel de Eerste als de Tweede Kamer op dezelfde dag voor een wijziging van de zorgverzekeringswet.

Maar het is een risico te denken dat het bij een brexit wel weer op die manier zou lukken, zo bracht Anne Mulder (VVD) in ter verdediging van zijn partijgenoot Blok. “Ik wil niet meemaken dat we straks een noodsituatie hebben en het kabinet daar niet tegen kan optreden omdat de Kamer te veel restricties heeft opgelegd”, zei Mulder.

Lees ook:

De douane kan een harde Brexit niet aan

Nederland heeft lang niet genoeg controleurs om een harde grens met het Verenigd Koninkrijk te bemannen.

Laat de brexit ons achter zonder bolhoeden, chutneys en Britse bretels?

Importeurs en winkels met typisch Engelse producten in Nederland sorteren voor om bij een komende brexit zakelijke schade te vermijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden