Kaïn verdient vrijspraak

Hester Knibbe dicht over paradijs en zondeval

Sietske H. kreeg vier kinderen. Ze doodde ze alle vier kort na hun geboorte en stopte hun levenloze lichaampjes goed verpakt in een koffer, die ze bewaarde op de zolder van haar ouderlijk huis. De eerste baby kreeg Sietske in 2003, ze was toen achttien. Pas in 2010 werden de lijkjes ontdekt.

In 'Archaïsch de dieren' laat Hester Knibbe een moeder als Sietske H. aan het woord: "Nooit in fotolijstjes: koffers genomen / mijn jonkies daarin ondergebracht. Ze waren / te levend voor vreemde ogen, te luid / voor de stilte die rond mij // verwacht werd." In het aangrijpende tweeluik 'Zog 1' (moedermelk) zoekt ze naar iets als een rechtvaardiging voor zo'n onbegrijpelijke daad. Deze moeder wilde haar kinderen behoeden voor de schaduwkanten van het leven. Een tot in het extreme uitgevoerde, maar misschien ook universele wens. Wil niet iedere ouder zijn kind vasthouden in een paradijselijk bestaan zonder schuld, angst, schaamte en zonder besef van vergankelijkheid?

Knibbe dichtte al vaker over leven, dood en verlies, maar in haar nieuwe bundel tornt ze ook aan conventies over goed en kwaad. Daarvoor gaat ze terug naar het allereerste begin, naar het moment dat bij de bewoners van het paradijs het besef doordringt dat leven een oorsprong heeft en een einde. Was de 'zondeval' eigenlijk wel een keuze, een kwestie van vrije wil? Nee, lijkt de dichter te zeggen: "We hadden er niet om gevraagd / maar twijfel sijpelde binnen: hadden we / hersens gekregen om niet te willen // weten?"

Zo legt de dichteres de mens bloot, met zijn lichaam vol 'grove gebreken' en 'stomme wrede gedachten', de mens die mettertijd door afspraken over wat mag en wat niet mag enigszins aan banden gelegd wordt. "Schuld is een afspraak", laat ze Kaïn zeggen, een bijbelse figuur die volgens Knibbe alsnog 'vrijspraak' verdient voor de moord op zijn broer Abel. Had hij niet van zijn eigen ouders geleerd "hoe je een offer bereidt voor wat zekerheid / in en na dit leven"?

Het zijn vooral die averechtse manier van redeneren en de klankrijke, heldere zinnen, die het eerste deel van deze bundel spannend maken.

Het tweede deel van 'Archaïsch de dieren' is beschouwelijker van toon. Het bekijkt verschillende stadia van bewustwording: vanaf het moment dat een kind 'koppoters' begint te tekenen - "Er is // altijd een eerste / mond die verschijnt / in het slordige / hoofd" - tot de eerste twijfel die de mens overvalt en een eerste missen 'zoals nog nooit'. Met het groeiend besef dat het leven maar één keer geleefd kan worden, verbleekt langzaam iets van zijn glans - maar ook op een 'roestige toekomst' kan gedronken worden.

Hester Knibbe: Archaïsch de dieren. De Arbeiderspers, Amsterdam; 84 blz. euro 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden