Kaft

Intrigerend zijn de teleurgestelde reacties na een drie uur strak geregisseerde Wouter Bos-act in VPRO's 'Zomergasten'. Het gejeremieer over de zorgvuldig onzichtbaar gebleven mens achter de publieke figuur doet vreemd aan. Wat hadden de ontgoochelden dan verwacht? Zet je een oud-politicus, die zijn gehele carrière ongrijpbaar voor zijn kiezers is gebleven, tegenover een presentator die zijn endemische gebrek aan confronterende vragen met nerveuze gesticulaties probeert te compenseren, dan weet je dat je weinig te weten zal komen. Geeft helemaal niet, want de geloofsovertuiging, lege kinderwagen of eventuele jeugdtrauma's van Wouter Bos lijken me niet relevant.

Wel ter zake doende blijft de vraag, sinds zijn vertrek uit de politiek, hoe het mogelijk was dat een van de grootse beloften uit het post-Fortuyn-tijdperk zo opzienbarend kon mislukken. De dynamische, welbespraakte en intelligente Bos sloop in 2010 via de achterdeur weg, koos een verkeerde opvolger, en probeerde bij het publiek de fabel van de op zondag vleessnijdende vader te slijten om zes maanden later voor een riante bezoldiging elders aan de slag te gaan. Maar Bos is wel een beetje grijpbaar door de keus die hij maakte voor tal van interessante politieke fragmenten waar werkelijkheid en fictie door elkaar werden gehutst en geklust. Debatten, toespraken van politici, maar ook van acteurs, want bij Bos is Bill Clinton nooit erg ver van John Travolta. Kijk, verklapte hij bij een tv-discussie tussen een Noord-Ierse katholiek en een Noord-Ierse protestant, zet het geluid uit en je ziet wie het debat gaat winnen.

Dit is wat uit de meeste Wouter-tapes van deze Zomergasten overbleef: de fascinatie voor de vorm boven de inhoud. Een bijna obsessionele fixatie voor de verpakking ongeacht de aard van de boodschap. Hoe maak ik het grote verhaal klein om de applausmachine te laten knetteren? Fortuyn die het over de papa's en mama's heeft die op 11 september 2001 niet van hun werk terugkeren, vond Bos Clintoniaans, terwijl Fortuyn in hetzelfde item de onvergeeflijke fout maakte om 11 september 2001 tot 'de grootste gebeurtenis sinds 1945' uit te roepen.

Misschien had Bos beter dat andere fragment uit 2002 kunnen laten zien met beelden uit het debat tussen Ad Melkert en Fortuyn. Dan zou hij niet gezegd hebben 'zonder de dood van Fortuyn was ik waarschijnlijk geen partijleider geweest'. Zijn leiderschap heeft Bos aan beelden van de onderuitgezakte Melkert te danken. Daarna zijn bij hem de vorm, het spinnen, de politieke strategie voortdurend boven de visie en de boodschap gaan prevaleren. Bos is ondanks al zijn kwaliteiten in de rol van verpakking blijven steken. Een kaft dat te dik en te zwaar werd om een glimp van het boek Bos te kunnen vangen. Dit gebrek aan authenticiteit maakte dat hij van zijn politieke rivaal Balkenende, ondanks diens houterige presentatie, nooit kon winnen. Aan het einde van Zomergasten heb ik het advies van Bos gevolgd en het geluid even uitgezet. Wat opviel? Dat de presentator het hortende gesticuleren niet had verleerd en Bos te vaak aan zijn neus friemelde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden