Kafka langs de Duitse grens

In de binnenstad van Enschede is een groot deel van het winkelende publiek afkomstig uit Duitsland.Beeld Herman Engbers

Bureaucratie bemoeilijkt de samenwerking tussen Enschede en Münster. De twee burgemeesters willen nu de grens uitgummen.

Burgemeester Onno van Veldhuizen heeft juist wat 'taaie' hindernissen opgesomd die worden veroorzaakt door de grens tussen het Nederlandse Enschede en het Duitse Münster, als de telefoonverbinding wegvalt. Gelukkig belt hij weer terug: "Ja, die verbindingen had ik nog niet eens genoemd", zegt hij. "Het is toch niet meer van deze tijd dat je in de auto aan de grens geen bereik hebt! Ook dat moeten we aanpakken."

Eerder had hij al het voorbeeld genoemd van Duitse ambulances die op Nederlands grondgebied wel noodhulp mogen bieden, maar daar geen sirene mogen voeren. "En dat is het enige grappige voorbeeld", zegt de burgemeester. "Voor al het overige: Kafka woont hier aan de grens."

Randstad

Zo blijven vakmensen problemen ondervinden met de erkenning van hun diploma's. Een Nederlandse metselaar is geen Duitse, en andersom wordt een Duitse timmerman in Nederland niet erkend. Hij noemt verder de aanbestedingsprocedures in de bouw en de nijverheidsindustrie, het openbaar vervoer en het wetenschappelijk onderwijs: al die sectoren hebben last van de grens. Was die er niet, weet de burgemeester, dan zou de economische groei in zijn regio dit jaar 3 procent hoger hebben gelegen. "Kijk naar de kaart waarop de bedrijvigheid staat ingetekend. Rond Enschede en Münster is het rood van de puntjes, maar aan de grens zelf liggen de witte plekken. Om die ook rood te krijgen, moeten we samenwerken."

Daarvoor is een geheel andere geografische kijk nodig, zegt hij. Op dit moment is Enschede bijna een 'randstad' te noemen. "Ik zie Enschede juist als de 'poort naar Duitsland', en andersom: 'de poort naar Nederland'. Enschede en omgeving vormen met Almelo en Borne een agglomeratie van 400.000 mensen, en met Münster met nog eens 300.000 zielen ontstaat een bevolkingsconcentratie waar je u tegen zegt. Daar moeten we als bestuurders wat mee."

Samenwerken

Samen met zijn collega Oberbürgermeister Markus Lewe van Münster heeft Van Veldhuizen daarom een samenwerkingsovereenkomst getekend die alle goedbedoelde projecten binnen Euregio (zie kader) overstijgt. De samenwerking moet niet langer bestaan uit losse projecten met EU-subsidie. Er moet in de toekomst structureel worden samengegaan: de theaters en hun orkesten, de arbeidsbureaus, de universiteiten, de dienstverlening. Waar nodig zullen alle juridische hobbels één voor één worden geslecht.

Daartoe is allereerst vertrouwen nodig. En dus is Van Veldhuizen deze zomer met zijn team in de vertrekken van Lewe getrokken en verhuisde Lewe naar het Enschedese stadhuis. Volgend jaar doen grotere groepen ambtenaren hetzelfde. De Nederlanders spreken Nederlands, de Duitsers Duits. "We verstaan elkaar, maar door die uitwisseling gaan we elkaar ook begrijpen en vertrouwen. Ik heb nu al een eigen netwerk in Münster, en dat is belangrijk als je samen nieuwe wegen opgaat."

Een voorbeeld daarvan is de circulaire economie. Twente heeft het eigen afvalverwerkingsbedrijf, Twence, dat eigendom is van achttien gemeenten. Dat zet het afval steeds meer in als grondstof voor energie. Münster wil medeaandeelhouder worden, omdat de Duitse regio zo kan meeprofiteren van deze techniek. Twence zelf heeft baat heeft bij een grotere volumes. "Voor beide steden ligt hier een economisch en duurzaam voordeel, we kunnen zo de eerste circulaire hub worden. Maar de Duitse wet staat op dit moment niet toe dat de lokale overheid instapt waar particuliere partijen dit ook kunnen", zegt Van Veldhuizen.

En dan heeft hij het nog niets eens gehad over het spoortraject Zwolle-Münster. "Het moet gewoon worden in Münster te wonen en in Enschede te werken. En andersom. Laten we gebruik maken van elkaars personeelsoverschotten."

Van Veldhuizen zou zichzelf populair kunnen maken door een futuristische hyperloop tussen beide steden voor te stellen: Elon Musks buizenpost voor personen. "Maar ik heb kaartjes gezien met trajecten. Er is een schets voor een Nederlandse hyperloop, en eentje van een Duitse. Die raken elkaar niets eens. Dus een project voor de 21ste eeuw gaat uit van een gebiedsverdeling uit de achttiende eeuw. Geef mij dan maar een gewone snelle trein die Nederland en Duitsland wél verbindt."

Twee kernen, op 70 kilometer afstand

De gemeente Enschede is met 157.864 inwoners de grootste stad van Overijssel en naar inwoneraantal de dertiende gemeente van Nederland. De universiteitsstad is al deelnemer aan de Euregio, een grensoverschrijdend samenwerkingsverband van gebieden in de Europese Unie. Met EU-subsidies wordt zo de ontwikkeling en integratie van deze regio's gestimuleerd.

Op nog geen 70 kilometer afstand ligt de Duitse stad Münster, in het noordelijk deel van Noord-Rijnland-Westfalen, met 302.000 inwoners twee keer zo groot als Enschede. De Wilhelms-Universität is een van de oudste universiteiten van Duitsland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden