Kabinet staat er nu alleen voor

Analyse Rutte moet in nieuwe senaat telkens op zoek naar steun

Het is zover. Na tweeëneenhalf jaar regeren met ondersteunende constructies en akkoorden, staat het kabinet er nu alleen voor. Het moet verder zwemmen zonder zwembandjes, in het diepe. Sinds gisteren hebben PvdA en VVD officieel geen meerderheid in de Eerste Kamer. Het tweetal bleef na de stemming in de provincies steken op een armzalige 21 zetels - nog geen derde van het totaal. Voortaan zal ieder voorstel op zichzelf moeten worden bevochten op de senaat.

Het zat er al in. Al sinds de Statenverkiezingen half maart hingen deze cijfers in de lucht. Heel misschien zou het Rutte, aartsgoochelaar, toch lukken een meerderheid bijeen te sprokkelen. Gisteren bleek van niet. Zelfs op steun van voormalig gedoogpartners D66, ChristenUnie en SGP hoeft hij niet meer te rekenen. "Het kabinet is terug bij af", zegt Alexander Pechtold van D66.

Terug in 2012, toen het kabinet zonder de steun van de drie gedoogpartijen bijna zeker was verzopen. Toch is het maar de vraag of het nu razendsnel kopje onder gaat. Het is een andere tijd, één van lichte groei van de economie. De gedoogpartijen steunden vooral een forse verlaging van de overheidsuitgaven. Maar na de zware jaren van bezuinigen komt er langzaam wat meer geld beschikbaar. Daarmee is het makkelijker coalities smeden. Want dat er nieuwe wetten en besluiten komen, staat vast: het is onmogelijk om nog twee volle jaren klappertandend aan de zwembadrand te blijven staan. In aanbouw is bijvoorbeeld nog een nieuw belastingstelsel, en menig ingevoerde hervorming behoeft nog aanpassing.

De kans dat er voor die nieuwe stelsels, wetten en besluiten opnieuw een groep gedoogpartijen zal ontstaan, is klein. Voortaan zal de kabinetssteun van geval tot geval verschillen. "Ze zullen ons echt moeten gaan overtuigen", zei CDA-fractievoorzitter Elco Brinkman gisteren. Hij kijkt met de rest van de oppositie met enige gretigheid naar de ongekende kansen om grote invloed uit te oefenen.

Anderzijds zijn er ook legio nadelen: het kan, zoekend naar meerderheden, eindeloos duren voor een voorstel is aanvaard. Het kunnen ingewikkelde wetten zijn met tal van politieke toezeggingen. En waar het voor oppositiepartijen een feest is om zoveel mogelijk van het eigen programma te realiseren, wordt het voor volksvertegenwoordigers van coalitiepartijen moeilijk principieel te zijn. Het kabinet rekent bij voorbaat op hun steun.

Maar er is weinig aan te doen. Ook een volgend kabinet moet rekening houden met een senaat zonder eenvoudige meerderheden. Dat maakt het voor de oppositie minder aantrekkelijk het kabinet te laten struikelen.

In Tilburg zouden ze kunnen zeggen: het kabinet, dat is 'een nakende tas thee'. Zonder koekje. Gezond, maar misschien ook iets te waterig.

Vandaag 4|5 Meer nieuws Opinie 21 Commentaar De verdieping Afscheid Ter Horst

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden