Analyse Stikstofuitspraak

Kabinet moet kiezen: natuur of economie?

Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, voorafgaand aan het Tweede Kamerdebat over de uitspraak van de Raad van State over het stikstofbeleid. Beeld ANP

Rechter en toezichthouders leggen een fundamenteel meningsverschil in de coalitie bloot. Geitenpaadjes en B-Plannen om pijnlijke beslissingen te vermijden, zijn er niet meer.

Nederlandse bewindslieden waren er meester in. Als het economische ­belang en de natuur onverenigbaar leken, wist altijd wel een staatssecretaris of minister een geitenpaadje te vinden. Maar inmiddels kan niemand in Den Haag nog een pad ontwaren in het rap dichtgewoekerde bos van juridische uitspraken en vernietigende rapporten.

Het kabinet zit in zijn maag met de uitspraak van de Raad van State, eind mei, die het Nederlandse stikstofbeleid failliet verklaarde. “Ingewikkeld”, noemde vicepremier Hugo de Jonge dat gisteren. “We moeten de implicaties in kaart brengen.”

Die implicaties kunnen buitengewoon verstrekkend zijn. Het voorheen belopen geitenpaadje, de Programmatische Aanpak Stikstof (Pas), is door de hoogste bestuursrechter afgeschoten. Tientallen, misschien honderden projecten dreigen niet door te gaan. De opening van Lelystad Airport en de Formule 1-race in Zandvoort staan op losse schroeven.

Lelystad Airport staat op losse schroeven na de stikstofuitspraak. Beeld ANP

De overheid wil alles

Een plan B lijkt er niet te zijn, constateerde VVD-Kamerlid Arne Weverling donderdagavond tijdens het Kamerdebat over de Pas. “De Pas was al een Plan B.” Grote bouwprojecten en staluitbreidingen vlakbij natuurgebieden konden doorgaan, mits de uitvoerder beloofde in de toekomst de natuur te compenseren. Meestal kwam van die belofte weinig terecht.

Het vonnis past in een patroon. Rechters en toezichthouders rekenen af met de overheid die allebei wil: én economische groei, én ­natuurbehoud. Donderdag kraakte de Algemene Rekenkamer het mestbeleid van dit en het vorige kabinet. De overheid tuigde zoveel regels en wetten op om het meststelsel in stand te houden, dat de uitstoot van ammoniak, fosfaat en stikstof alleen maar toenam.

Eerder verplichtte de rechter de overheid met het Urgendavonnis om de CO2-uitstoot in 2020 met een kwart terug te brengen. Het kabinet voelde er weinig voor de uitspraak uit te voeren. Toen die ­vorig jaar na hoger beroep bleef staan, kondigde het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie ingrijpende beslissingen aan, waaronder het eerder sluiten van een kolencentrale. Maar het is waarschijnlijk niet ­genoeg om het vonnis te halen.

Binnen de coalitie klinken vergoelijkende geluiden. Bijvoorbeeld dat het wel erg kort dag is, na het ­hoger beroep. Daar wordt nooit bij verteld dat het eerste Urgendavonnis al in 2015 was. Sommige coalitiebronnen vinden een benadering van 25 procent ook al mooi; op zo’n korte termijn en in economische bloeitijden. Als er een ­Klimaatakkoord ligt dat de CO2-­uitstoot in 2030 moet halveren, dan doet een tussenstap in 2020 er nauwelijks nog toe.

Dat soort uitvluchten zijn in het stikstofdossier niet meer te maken. Misschien lukt het voor enkele grote projecten een list te verzinnen. Voor Lelystad Airport kan de ‘ADC-procedure’ uitkomst bieden. Er wordt een vergunning verstrekt als is aangetoond dat alternatieven ontbreken, er een reden van groot openbaar belang is en compenserende maatregelen getroffen worden. Die toets gaat lang niet voor alle projecten op.

Daarmee staat de coalitie voor een fundamentelere vraag, de reden dat zich donderdagavond tweespalt aftekende. Wat moet prevaleren: economie of natuur? D66 en ChristenUnie willen natuurcompensatie, geen overhaaste opening van Lelystad, en ‘onorthodoxe maatregelen’. Dan kom je al snel aan taboes van VVD en CDA, zoals inkrimping van de veestapel of een verlaging van de maximumsnelheid.

VVD’er Weverling opperde donderdagavond de eisen voor Natura 2000-gebieden te verlagen, zodat er gebouwd kan worden in de buurt van natuurgebieden.

Het kabinet heeft voorlopig tijd gekocht. De Jonge pleitte gisteren voor zorgvuldigheid, net als minister Schouten de avond ervoor. Zij wil met haar crisisteam van ministers, provincies, gemeenten en waterschappen eerst uitzoeken hoe groot de gevolgen van de uitspraak precies zijn. Daarvoor wil ze ook een deel van het zomerreces gebruiken.

Te lang wachten kan niet, zegt De Jonge : “We kunnen ons niet veroorloven dat Nederland op slot gaat.” Voor het kabinet lijkt er geen ontkomen aan pijnlijke ingrepen.

Lees ook: 

De koe loopt na stikstofuitspraak illegaal in de wei

Paniek onder boeren: ook voor het weiden van vee bij een natuurgebied hebben zij volgens de Raad van State een vergunning nodig. Minister Schouten speurt nu naarstig naar een manier om de koe in de wei te legaliseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden