Kabinet moet in twee kamers koorddansen

Johan Houwers.Beeld anp

VVD en PvdA moeten niet alleen een meerderheid in de senaat bevechten: ook in de Tweede Kamer dreigt een probleem nu VVD'er Johan Houwers zijn zetel opeist.

De coalitie heeft de schade opgemaakt: een tikje voor de VVD, een klap voor de PvdA. De Provinciale Statenverkiezingen van woensdag leveren beide partijen naar alle waarschijnlijkheid in totaal 21 zetels op in de Eerste Kamer: de VVD zakt van 16 naar 13, PvdA van 14 naar 8.

Vooral voor de sociaal-democraten is het verlies pijnlijk: de partij verloor in alle 393 gemeenten stemmen. Maar vervelender is nog dat de coalitie samen met de gedoogvrienden D66, ChristenUnie en SGP niet verder komt dan 36 senaatszetels, twee te weinig voor een meerderheid.

Harder werken
Het probleem is te overzien, vindt de coalitie. "We moeten nog harder werken", sprak PvdA-leider Diederik Samsom gisteren. Vlak daarvoor had de Tweede Kamerfractie in een vergadering steun toegezegd aan de aanvoerder, die inmiddels de derde verkiezingsnederlaag op rij moest incasseren. "We zijn er als team aan begonnen en we gaan ook als team verder", zei Samsom na afloop.

Het kabinet-Rutte II wil het karwei afmaken, zoals premier Rutte al voor de verkiezingen had benadrukt. De liberalen voerden de afgelopen weken niet voor niets campagne met de slogan 'houdt koers'. Een stap in die richting wordt vandaag gezet. Vanmiddag wordt naar alle waarschijnlijkheid Ard van der Steur gepresenteerd als nieuwe minister van veiligheid en justitie. De VVD'er is nu nog Tweede Kamerlid en moet Ivo Opstelten vervangen. Die stapte begin vorige week op, omdat hij de Kamer verkeerd had geïnformeerd over een schikking die zijn staatssecretaris Fred Teeven als officier van justitie vijftien jaar geleden had gesloten met drugscrimineel Cees H. Nog een staatssecretaris als vervanger van Teeven en het kabinet heeft zijn ploeg weer compleet.

Betonrot
VVD en PvdA kunnen de aandacht dan weer richten op de ingewikkelde situatie in de Eerste Kamer. Voor elk wetsvoorstel zal het kabinet daar aanvullende steun moeten bevechten nu de gedoogconstructie van vijf partijen niet meer voldoet. Tegelijkertijd kan de grote winst van D66 en de bijna halvering van de PvdA voor onderlinge spanningen zorgen.

D66-leider Alexander Pechtold zegt vandaag in een interview met deze krant dat 'meer zetels' ook 'meer invloed' betekent. De steun van zijn partij krijgt een hogere prijs. Pechtold zegt over de belangrijke belastinghervorming: "Je vraagt je af met hoeveel focus en energie het kabinet dit nog kan doen." Hij signaleert 'betonrot' binnen de coalitie. "Het kabinet zal zichzelf echt moeten beetpakken en op de inhoud tempo moeten maken."

Kleinst mogelijke meerderheid
Inmiddels kunnen VVD en PvdA zich niet meer blindstaren op de moeilijkheden in de senaat. Gisteren werd duidelijk dat Johan Houwers wil terugkeren in de Tweede Kamer. De VVD'er moest in de zomer van 2013 de Kamerfractie verlaten omdat hij werd verdacht van hypotheekfraude.

Houwers trof onlangs een schikking met justitie. Voor de VVD-top was dat aanleiding hem niet meer te accepteren als fractielid toen de plek van de opgestapte Mark Verheijen vrijkwam. Nu Houwers die stoel opeist en zelfstandig verdergaat, hebben VVD en PvdA samen nog slechts 76 Tweede Kamerzetels over, de kleinst mogelijke meerderheid. Elk opstandig coalitielid kan voor problemen zorgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden