Kabinet heeft katholiek motto nodig

Wanneer het rondreizend politiek formatiecircus echt niet ontdekt wil worden dan verplaatst dit gezelschap, dat vooral zijn opleiding genoot aan de Vrije Universiteit, zich binnenkort naar een afgelegen katholiek klooster of in een oude pastorie op het Brabants platteland. En het zou goed zijn als de heren meteen de durf hebben om het motto niet te calvinistisch te laten klinken.

Na de centralistische en Haagse jaren is de maatschappij weer aan bod. Daarom zou het motto moeten luiden: ’Geloof in de samenleving’, tevens de titel van een prima boek en terugblik van oud-premier Lubbers, die hierin de politieke levens van oud-premier Ruijs de Beerenbrouck, oud-minister Klompé en van zichzelf beschrijft. Drie katholieke voorlieden, met de samenleving als drijfveer en doel.

Wel moet er eerst nog een kabinet in elkaar gezet worden. Natuurlijk er zijn genoeg slechte ervaringen in de recente Nederlandse historie om te denken dat een combinatie van CDA en PvdA niet zal lukken. De kabinetten Den Uyl en Van Agt II alsmede formatiepogingen voorafgaand aan de kabinetten Van Agt I en Balkenende II verliepen slecht. Ook die Grosse Koalition in Duitsland tussen CDU en SPD heeft nog weinig succes en euforie opgeleverd.

Aan de andere kant zijn er ook goede voorbeelden van samenwerking tussen christen-democraten en sociaal-democraten. In de jaren vijftig waren de rooms-rode coalities onder leiding van Willem Drees vermaard. Ze hebben voor een belangrijk deel bijgedragen aan de naoorlogse welvaart. Natuurlijk namen ook protestante partijen deel aan deze regeringen, maar ze zouden de geschiedenis ingaan als rooms-rood.

Misschien ligt daar wel de sleutel: we moeten weer terug naar rooms-rood, niet letterlijk misschien, maar wel naar de betekenis ervan. Bij rooms-rood stonden subsidiariteit, solidariteit en de samenleving centraal, begrippen uit de katholiek-sociale leer, die ook aansluiten bij de sociaal-democratie en de christelijke benadering van de ChristenUnie.

Het subsidiariteitsbeginsel, dat bepleit om zaken op een zo laag mogelijk niveau te organiseren, is voortgekomen uit een solidariteitsgedachte en geldt als wezenlijk onderdeel van de katholiek-sociale leer. Pas als het op het laagste niveau niet kan gaan we een stap hoger. Een individu, met persoonlijke verantwoordelijkheid, gaat naar zijn familie, school, verenigingen, (katholieke) organisaties, etcetera. Dit is zelfregulering en verbindt overheid en samenleving.

Rooms-rood betekent ook: solidariteit. Gedurende de afgelopen vijf jaren zijn in Nederland cruciale hervormingen doorgevoerd. Deze waren nodig en hebben Nederland weer in een prima uitgangspositie gebracht. Andere issues als vreemdelingenbeleid, veiligheid en integratie hebben echter ook veel spanningen en tegenstellingen veroorzaakt in de samenleving. Daarom moeten politici meer de verbinding, de warmte en de solidariteit te zoeken. Deze solidariteit en verbinding, moeten in het motto van het kabinet naar voren komen.

Het derde punt is de samenleving, die in wezen subsidiariteit en solidariteit bij elkaar brengt. De afgelopen twaalf jaar lagen de regie en de uitvoering van de zaken voor een belangrijk deel centraal in Den Haag. Gedurende de paarse periode was dat onderdeel van de maatschappijvisie van de toenmalige coalitiepartijen.

Gedurende de eerste kabinetten-Balkenende lag de regie in Den Haag omdat de noodzakelijke hervormingen van hieruit werden gestart en uitgevoerd. Nu moet er meer ruimte zijn voor de samenleving en decentrale overheden.

Die Grosse Koalition in Duitsland heeft een regeerakkoord van 192 pagina’s. Beter kun je onderling wantrouwen niet demonstreren. De nieuwe coalitie in Nederland van CDA, PvdA en CU zal, in lijn met Beetsterzwaag, vertrouwen moeten uitstralen en de moed moeten hebben om zaken aan het parlement over te laten. Derhalve: een regeerakkoord op hoofdlijnen en een rooms-rode coalitie met ’Geloof in de samenleving’ als motto.

De ironie is dat een kabinet met een dergelijk motto in elkaar getimmerd wordt door drie mannenbroeders van de VU, maar wel onder leiding van de katholieke informateur Wijffels, die de begrippen uit de katholiek-sociale leer door en door kent. Ook dat is Nederland!

Misschien moet dit motto komende week bezegeld worden in klooster Koningshoeven in Berkelenschot, of in de abdij van de Norbertijnen in Heeswijk-Dinther. Wanneer de VU-mannen dit voor elkaar krijgen, dan is de oecumene compleet en het land een kabinet rijker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden