Kabila steeds verder in het nauw

Congo | De Congolese president heeft de verkiezingen weten uit te stellen die een einde moesten maken aan zijn macht. Tot 2018. Het volk heeft andere plannen: 'Na 19 december is het gedaan.'

Breekt er in Congo op 19 december een burgeroorlog uit? Congo-expert Nadia Nsayi sluit "voor het eind van het jaar een enorme confrontatie" niet uit tussen het volk en het regime van president Joseph Kabila. Ze is net terug uit het oosten van het land, de beleidsmedewerker Centraal-Afrika van de Vlaamse organisatie Broederlijk Delen en Pax Christi. "Daar hoorde ik strijdvaardige geluiden zoals: 'Kabila is nu nog wettelijk onze leider, maar op 19 december is het gedaan'."

Op die dag eindigt de tweede en grondwettelijk laatste termijn van Kabila (45), die sinds 2001 het grondstofrijke, maar onderontwikkelde en door geweld geteisterde land leidt na de moord op zijn vader Laurent-Désiré Kabila. Als hij zich aan de wet had gehouden hadden de Congolezen over drie dagen naar de stembus gemogen om een nieuwe leider te kiezen, maar Kabila wil koste wat kost aanblijven.

Er zijn regelmatig grote protesten tegen zijn bewind, dat uitblinkt in corruptie en onderdrukking. In september, toen de demonstraties zich op een hoogtepunt bevonden, vielen er tientallen doden en gingen kantoren van de oppositie in vlammen op.

Ondertussen heeft Kabila in feite zijn zin al gekregen: vorige maand is een politiek akkoord gesloten tussen de regering en het gematigde deel van de oppositie waarin staat dat de verkiezingen worden uitgesteld tot april 2018 en dat er alvast een overgangsregering wordt gevormd met een nieuwe premier vanuit de oppositie.

Kabila koos daarvoor niet Vital Kamerhe, leider van de enige oppositiepartij van formaat die achter het akkoord staat, maar voor de buigzamere Samy Badibanga. Hij behoort tot een groep die zich afsplitste van de belangrijkste, radicalere oppositiepartij UDPS, die het akkoord niet erkent.

Dat zowel de machtige katholieke kerk als UDPS-leider Etienne Tshisekedi (83) zich niet aansloot bij het akkoord, geeft de Congolezen genoeg reden om dat te wantrouwen. Oudgediende Tshisekedi zou volgens de oppositie in 2011 de verkiezingen hebben gewonnen. Ook nu blijkt hij uit een peiling veel geliefder dan Kabila, die op slechts 8 procent van de kiesgerechtigden zou kunnen rekenen maar flink gebruikmaakt van de gefragmenteerde oppositie. Sommige bronnen beweren weer dat Thsisekedi en zijn zoon Felix achter gesloten deuren deals sluiten met Kabila.

"Maar dat het akkoord niet inclusief is en in feite de grondwet ondermijnt, voorspelt weinig goeds", zegt Nsayi. "Tot nu toe speelde het protest tegen Kabila zich vooral via geweldloos verzet af in de hoofdstad Kinshasa. Maar in Oost-Congo zijn veel lokale milities die niet geloven dat Kabila zal vertrekken zonder geweld." In dat van grondstoffen én geweld vergeven gebied zijn volgens Nsayi wel 70 gewapende groepen aanwezig.

"Burgers in het oosten vertelden dat als het ze lukt om 19 december de straat op te gaan, ze dan naar de steden willen om de demonstranten te steunen. Nu is het daar vergeven van de militairen. Maar een protest door heel het reusachtige land (het is bijna zo groot als West-Europa, red.) is voor het regime niet te onderdrukken."

Er is nog een ander gevaar voor Kabila en consorten: een militaire staatsgreep vanuit Oost-Congo. Nsayi: "Binnen het leger is veel ontevredenheid vanwege lage salarissen tot helemaal geen uitbetaling. Het is eigenlijk de vraag of het leger eerst een coup zal plegen of dat het in navolging van een volksopstand de macht over zal proberen te nemen. Van zijn presidentiële garde in Kinshasa heeft Kabila niet zoveel te vrezen. Maar een deel van die garde van 15.000 militairen komt uit de zuidoostelijke provincie Katanga. Daar komt Kabila's grote rivaal Moïse Katumbi vandaan."

Deze ex-gouverneur en schatrijke zakenman, vanwege zijn gemengde komaf ook wel 'Congo's Obama' genoemd, is als eigenaar van Congo's grootste voetbalclub een publiekslieveling. Nsayi: "Als er nu presidentsverkiezingen zouden worden gehouden zou hij deze winnen."

Katumbi was ooit medestander van Kabila. Totdat hij dit voorjaar aangeklaagd werd voor van alles - van illegale verkoop van onroerend goed tot het recruteren van buitenlandse huurlingen - en besloot te vluchten. Hij pendelt nu tussen Europa en de Verenigde Staten.

Die luxe is voor veel oppositievoerders in Congo geen optie. Gisteren kondigde een nieuwe actiegroep aan de jeugd op te trommelen voor massademonstraties op 19 december.

obama op de valreep in actie voor congo?

Er is niet heel veel dat vertrekkend Amerikaans president Barack Obama in zijn laatste maanden nog kan bewerkstellingen in de wereld, maar er zijn conflicten die niet kunnen wachten tot de inauguratie van Trump in januari. Het onvermijdelijke conflict in Congo is daar één van, schreef The Washington Post dinsdag.

Obama zou nu het nog kan sancties moeten opleggen aan Kabila en zijn vertrouwelingen, zoals het bevriezen van hun Amerikaanse rekeningen. Eerder gebeurde dat al bij de vice-premier en het hoofd van de inlichtingendienst. Volgens de krant heeft Obama de plicht een land dat al zoveel oorlog heeft gekend te behoeden voor meer bloedvergieten.

Europa, inclusief ex-kolonisator België, roert zich minder. Ook de Afrikaanse Unie en buurlanden Angola en Congo-Brazzavile, die wel meewerkten aan een dialoog tussen Kabila en een flinter van de oppositie, stellen zich passief op. Het is de vraag wat de regionale partners gaan doen bij de escalatie die hen ook kan raken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden