Kaas, kaarsen en chocola in Gouda

Gouda heeft behoorlijk concurrentie, er liggen veel mooie steden in de buurt. Maar de compacte stad is absoluut een bezoek waard.

Vaak zoefde ik langs Gouda, op weg naar Rotterdam. Van een bezoek aan de middelgrote provinciestad kwam het nooit.

Nu moet het er toch eens van komen. Gouda pakt zoals inmiddels veel steden in de decembermaand uit met een kerst- dan wel winterprogramma en heeft al decennia het patent op de beroemde Kaarsjesavond, waarbij op de met duizenden kaarsjes verlichte Markt een kerstboom van formaat wordt ontstoken. De stad is dan op haar mooist, jubelt de VVV.

Hoewel ik te vroeg ben voor december-gezelligheid, besluit ik toch kwartier te gaan maken in de stad van de kazen. Die is inderdaad nog niet in de stemming. De eerste kennismaking valt zelfs een tikje tegen. Het in 1984 gebouwde NS-station met een gevel van plompe witte bogen kan niet bekoren. En ook de Kleiweg die naar het centrum leidt, is een weinig aantrekkelijk visitekaartje. Later op de dag meldt centrummanager Ronald van Rossum dat zowel stationsgebied als Kleiweg op de nominatie staat voor een facelift.

Alras bereik ik de grote Markt, die uiteraard wel in de smaak valt. Daar gloreert het laatgotische stadhuis dat medio vijftiende eeuw verrees. Het bijzondere gebouw doet door zijn olijke roodwitte luikjes, torentjes en pinakels bijna sprookjesachtig aan, en is tegenwoordig een geliefde trouwlocatie. In vroeger tijden ging het er niet altijd lollig aan toe. De spreuk 'Audite et alteram partem' (Luister ook naar de wederpartij) boven de toegangsdeuren herinnert aan de rechterlijke macht die er haar werk deed. Evalien den Haan van het Goudse Gidsen Gilde, die me op sleeptouw heeft genomen, wijst op het gat in de muur boven de bewakingscamera aan de achterzijde. Daar was de galg bevestigd.

Recht tegenover het stadhuis prijkt een ander icoon: de Waag uit 1668. Een kloek grijs gebouw met heel wat minder tierelantijnen, waar de Goudse kazen werden gewogen om de hoogte van de belasting vast te kunnen stellen. Dat uitgerekend Gouda een kaasstad werd is geen toeval, zegt Den Haan. De slappe veengronden rondom leenden zich niet voor landbouw; wel groeide er genoeg gras voor melkkoeien.

In de Waag - waar behalve de VVV met de nodige merchandising ook een kaaswinkel is gevestigd - mag ik samen met drie Franse toeristes proeven. Heel fijn, maar toch een beetje teleurstellend dat de oud belegen van de firma Uniekaas uit het oer-Brabantse Kaatsheuvel blijkt te zijn. Ik had kaas uit de omliggende Krimpenerwaard verwacht.

Het prettige van een compacte stad is dat je zomaar wat kunt dwalen zonder de overige bezienswaardigheden te missen. Vanaf de Markt gaan we in westelijke richting om lukraak de omliggende straten en stegen te checken. In winkelstraat de Lange Groenendaal zit banketbakkerij Van den Berg, gespecialiseerd in de Goudse stroopwafel. Aardig weetje: de receptuur van koekkruimels en siroop begin achttiende eeuw is uit armoede ontstaan. De stad was toen lang en breed over haar economisch hoogtepunt heen. Maar beter te vroeg gepiekt dan helemaal niet, denk ik slenterend langs de fraaie en stille grachtjes van de Turfhaven en Lage en Hoge Gouwe, waar het lang geleden gonsde van de activiteiten. Ook de Sint-Janskerk is zo'n erfenis van Gouda's glorietijd. De kerk is niet zozeer hoog als wel lang: 123 meter om precies te zijn, een Nederlands record met praktische achtergrond. Vanwege de slappe veenbodem verdiende in de lengte bouwen de voorkeur.

De langste, hoogste, oudste, mooiste... Wie vaker over steden schrijft, wordt weleens tureluurs van al die superlatieven. Maar de Sint-Janskerk beroept zich op een andere troef: 72 gebrandschilderde ramen met afbeeldingen uit de bijbelse en vaderlandse geschiedenis, die grotendeels tussen 1555 en 1571 werden vervaardigd. Dat de katholieke Goudse Glazen tijdens de Beeldenstorm van 1566 niet aan diggelen werden geslagen, is te danken aan de tolerante geest van Erasmus, stelt Maurits Tompot, de flamboyante koster van de kerk.

Over de geboorteplaats van de grote geleerde en humanist, die in 1466 ter wereld kwam, wordt nog altijd getwist. Ook Rotterdam claimt hem. Zeker is in elk geval dat hij de zoon was van een priester en diens huishoudster in Gouda. Genoeg reden voor de gemeente om 2016 tot Erasmusjaar te bombarderen. Het is dan namelijk 500 jaar geleden dat zijn levenswerk 'Novum Instrumentum' - een nieuwe vertaling van het Nieuwe Testament vanuit het Grieks in het Latijn - werd gepubliceerd.

Zoveel historie; mijn hoofd duizelt ervan. Hoogste tijd voor wat meer hedendaags vertier. Centrummanager Ronald van Rossum troont me enthousiast mee naar de Chocoladefabriek net buiten de stadssingel. In het gerenoveerde jarenzeventigpand, waar ooit chocolademunten en -sigaretjes van de lopende band rolden, huist sinds ruim een jaar een moderne bibliotheek en dito horeca.

Gouda schreef recentelijk nog meer hips op zijn conto. Onlangs werd in het fraaie industriële pand van de voormalige elektriciteitscentrale horecapaleisje de Lichtfabriek geopend, en de illustere oude garenspinnerij aan de Turfmarkt omgetoverd tot het Cultuurhuis.

Een kleine week na mijn bezoek maakt de gemeente bekend dat ze door het Platform Binnenstadsmanagement in de categorie 'middelgrote steden' is verkozen tot Beste Binnenstad 2015-2017. Ook van al die verkiezingen krijg ik wel eens een punthoofd. Maar dat Gouda over genoeg glorie beschikt voor een dagje uit is zeker.

undefined

Evenementen

Kaarsjesavond ofwel 'Gouda bij kaarslicht' is dit jaar (voor de 60ste keer) op vrijdag 11 december. Na de ceremonie op de Markt zijn er avondwandelingen, concerten en voorstellingen. Vanaf 11 december worden ook drie weken lang de Goudse Glazen van de Sint-Janskerk van binnenuit aangelicht, zodat ze in het donker van buitenaf te zien zijn. Info: goudabijkaarslicht.nl goudseglazenuitgelicht.nl

Vanaf februari t/m juni biedt Museum Gouda de tentoonstelling 'Ik wijk voor niemand', waarin naast het gedachtengoed ook de vele reizen van Desiderius Erasmus centraal staan. Programma Erasmusjaar: erasmus2016.nu.

undefined

Horeca

De Chocoladefabriek (Klein Amerika 20). De Lichtfabriek Gouda (Hoge Gouwe 189). De Zalm, stijlvolle brasserie-bar in het 'oudste hotel van Holland' (Markt 34, naast de Waag).

undefined

Wandelen

De ANWB-route Goudse Hout is vanaf station Gouda-Goverwelle gemarkeerd met groenwitte zeshoekige bordjes. Meer op: welkomingouda.nl en goudsegidsengilde.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden