Reportage

Kaalgeplukt Soedan wil brood op de plank

Demonstranten verbranden een auttoband tijdens protesten tegen de regering in de Soedanese stad Omdurman in maart Beeld AFP

Stijgende broodprijzen waren het startschot voor een volksopstand in Soedan. Daar ging dertig jaar onderdrukking aan vooraf, waarin de economie werd kapotgemaakt door corruptie.

 De geur van versgebakken brood begroet klanten buiten de kleine bakkerij. Een constante stroom mensen komt brood halen, een vast bestanddeel van elke Soedanese maaltijd. Op andere planken liggen dienbladen vol met baklava en andere mierzoete minigebakjes.

Voor de bakkerij in Omdurman, de tweelingstad van de hoofdstad Khartoem aan de andere kant van de Nijl, zijn hele stukken asfalt zwartgeblakerd. “In december hebben demonstranten hier autobanden verbrand om te protesteren tegen de stijgende broodprijzen”, vertelt broodverkoper Salih Hago.

De stijging van de broodprijzen was het startschot voor de volksopstand tegen de regering die uiteindelijk tot de val van president Omar al-Bashir leidde. De bakkerij van Salih Hago is de afgelopen maanden brood blijven leveren tegen dezelfde prijs, maar het brood is nu zo’n dertig gram per stuk lichter. “De mensen waren boos, maar koelden hun woede niet op ons”, zegt Hago. “Ze wisten dat we er niets aan konden doen en dat dit te wijten was aan het beleid van Bashir.”

In Omdurman geen glazen moderne hoogbouw, maar vooral woonhuizen van een paar verdiepingen, opgetrokken uit grauwbeige stenen in dezelfde kleur als de nabije woestijn. De stad bestaat voornamelijk uit arbeiderswijken waar de bevolking de afgelopen maanden op grote schaal protesteerde. Als veiligheidstroepen arriveerden om de straatdemonstraties uiteen te slaan, die meestal in de koele avonduren plaatsvonden, deden de bewoners van huizen hun lichten uit zodat de demonstranten konden wegglippen of zich in het donker verbergen.

Meer geld

Vlakbij de bakker wacht op de trappen voor de vestiging van de Bank van Khartoem een groep klanten tot de geldautomaat is bijgevuld. Er is de laatste weken meer geld beschikbaar. In december kon per keer slechts driehonderd Soedanese pond, zo’n zes euro, worden opgenomen, nu is dat duizend pond.

Haitham Yassin werkt bij een tv-station en krijgt zijn salaris op zijn bankrekening. “Mijn vrouw en ik wisselden elkaar af om in de lange rijen te staan om dagelijks geld te halen. Dat was vaak een kwestie van vele uren.”

Waarom er plotseling meer geld in omloop is, is een raadsel. Een grap doet de ronde dat het uit de koffers met geld komt die gevonden zijn in het huis van Bashir na zijn arrestatie: 350.000 dollar, 6 miljoen euro en 5 miljoen Soedanese ponden.

Het is misschien wel het Internationaal Monetair Fonds dat de volksopstand tegen Bashir onbedoeld in gang zette. Het IMF adviseerde Soedan de subsidie op meel en brandstof sterk te verminderen in het kader van een serie hervormingen om de vrije val van de economie te stoppen. Dat leidde tot forse prijsstijgingen. Maar de slogans tegen de prijsstijgingen veranderden al snel in de eis dat Bashir zijn biezen moest pakken, na dertig jaar onderdrukking.

Ongebreidelde corruptie

De beroerde economische situatie was ontstaan nadat Zuid-Soedan in 2011 onafhankelijk werd en driekwart van de oliebronnen in dat nieuwe land kwamen te liggen. Ook leed de economie onder Amerikaanse sancties, ingesteld omdat Soedan een schuilplaats zou zijn voor internationale terroristen zoals toenmalig Al Qaida-leider Osama bin Laden, die er jaren woonde. Maar vooral ging de economie kapot door de ongebreidelde corruptie van de machthebbers.

“Er is nadat de olie-inkomsten grotendeels verdwenen niet serieus gezocht naar alternatieve bronnen van inkomsten, zoals de landbouw. Daardoor kwam er te weinig geld binnen om de corruptie te financieren en raakte het land bankroet”, concludeert econoom Akram Mohamed. Hij doceert aan de Garden City Universiteit in Khartoem, die net als de meeste onderwijsinstellingen is gesloten vanwege de protesten. Studenten hebben hun studie tijdelijk ingeruild voor fulltime demonstreren. Na de afzetting van Bashir door het leger eisen zij nu dat de militaire raad de macht overdraagt aan een burgerregering.

Econoom Mohamed verontschuldigt zich voor de dikke stoflaag die alles in de universiteit heeft bedekt: elke voetstap laat een afdruk achter op de plavuizen vloeren. “De universiteit is sinds februari gesloten en de schoonmakers konden er ook niet in”, zegt hij, terwijl hij stof van een bureau en enkele stoelen veegt.

Een Soedaneze demonstrant buiten het oofdkwartier van het leger in Khartoum. Beeld AFP

Investeren

Mohamed hoopt dat een nieuwe regering straks wel investeert in landbouw, omdat het een voor de hand liggende uitweg is uit de economische malaise. Soedan, dat vanaf de lucht op een grote zandbak lijkt, heeft grote stukken vruchtbare aarde die met behulp van de Nijl geïrrigeerd kunnen worden. Er wordt nu door Soedanezen op kleine schaal van alles verbouwd, van kikker-erwten en bonen tot granen, rijst, sesamzaad, sinaasappelen en grapefruit.

Dat gebeurt ook op grote schaal door buitenlanders. Maar liefst twee miljoen hectare land is gepacht door onder meer Saudi-Arabië, Bahrein en Pakistan en de oogsten worden rechtstreeks naar die landen vervoerd. De Wereldbank heeft berekend dat Soedan zo’n twintig miljoen hectare land heeft dat geschikt is voor landbouw. “De regering heeft nooit geïnvesteerd in de agrarische sector bedreven door Soedanezen. Ze inde alleen het pachtgeld van de buitenlanders. Het was geen prioriteit”, zegt de econoom.

Corruptie was wel een prioriteit onder het bewind van Bashir. Zo werden veel staatsbedrijven geprivatiseerd en vervolgens gekocht door de elite rond Bashir. “Die concerns werden vervolgens kaalgeplukt totdat ze de deuren moesten sluiten”, zegt Mohamed. “Er bestond bijvoorbeeld ooit een staatsrederij met zestien schepen. Nu heeft het bedrijf geen enkel schip meer.”

Mohamed geeft er de voorkeur aan om Arabisch te spreken. Zoals veel Soedanezen, voelt hij zich onzeker in het Engels. Bashirs bewind, dat bestond uit militairen en islamisten, eiste dat onderwijs in het Arabisch werd gegeven en dat er zo weinig mogelijk Engels werd gebruikt. Het had allemaal te maken met het arabiserings- en islamiseringsproject dat van bovenaf werd opgelegd. Bij het verlaten van het universiteitsgebouw merkt Mohamed echter in heel redelijk Engels op: “Het zal lang duren om wat door de oude regering werd gecreëerd en vernietigd ongedaan te maken.”

Een rij voor een nog werkende pinautomaat in de Soedaneze hoofdstad Khartoem. Beeld AFP

Sit-in

Door de jaren heen is er in Soedan regelmatig geprotesteerd tegen de slechte leefomstandigheden. Volgens de Wereldbank ligt de werkloosheid op zo’n 20 procent, voor jongeren zelfs op 27 procent. Een uitzichtloze toekomst en burgeroorlogen in diverse delen van het land hebben ervoor gezorgd dat jonge Soedanese migranten en vluchtelingen de op vijf na grootste groep uit Afrika zijn die probeert naar Europa te komen.

Habib Bubakr (30) heeft vóór zijn huwelijk en de komst van twee kinderen vaak overwogen om naar een ander land te vertrekken. Het kwam er nooit van. Nu is hij dagelijks op het plein voor het militaire hoofdkwartier in Khartoem, waar sinds 6 februari een sit-in wordt gehouden. De harde kern zijn studenten, maar ook mensen met een baan komen vaak dagelijks na hun werk enkele uren naar het plein. Bubakr helpt mee in een uit lappen en stukken zeil opgetrokken tent, waar gratis medische zorg wordt gegeven. Het EHBO-diploma komt de leraar aardrijkskunde nu goed van pas.

“De maat is vol voor ons. We konden niet armer en meer onderdrukt worden. Daarom gaan we ook niet naar huis tot er uitzicht is op een menswaardiger bestaan voor Soedanezen onder een burgerregering.”

Een voorbeeld? Ook Bubakr verwijst naar de broodprijs. Twee jaar geleden kreeg hij een salaris dat 1200 Soedanese pond bedroeg (zo’n twintig euro). Vorig jaar werd het verhoogd naar 1500 pond. “Maar toen ik 1200 pond verdiende kon ik tien broden kopen voor een pond, nu is dat een pond voor één brood.”

Lees ook:

Gewetenloze Bashir deed alles om aan de macht te blijven

De man kent vele gezichten waarmee hij zijn allianties smeedde. Er loopt al tien jaar een internationaal arrestatiebevel tegen hem. Maar op de achtergrond is er maar één Omar al-Bashir: een gewetenloze dictator.

De vrouwen in Soedan komen in opstand

‘Wij zijn geen etalagepoppen’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden