Kaal bestaan zonder vrouw

reportage | In de 'kale-takkendorpen' op het Chinese platteland zijn geen vrouwen in de huwbare leeftijd. Een man die wil trouwen heeft maar twee opties: naar de stad trekken of illegaal een vrouw kopen van een mensenhandelaar.

BANZHUSHAN, CHINA - Houthakker Duan Biansheng heeft geïnvesteerd in een kettingzaag. Gaan andere mannen het kreupelhout te lijf met sikkels, zijn stalen monster kan hele bomen aan. "Meer hout kappen betekent meer inkomen. Zo verdien ik geld om aan een vrouw te komen", zegt de veertigjarige vrijgezel.

Als het gesprek op dat gevoelige onderwerp, - vrouwen- komt, laat Duan zijn kettingzaag even grommen om het gegiechel van de andere houthakkers te overstemmen. Zijn dorp Banzhushan is een zogenaamd vrijgezellen-dorp, waar geen enkele huwbare vrouw woont. In de verzameling houten huizen op een rotsige helling op een afgelegen berg wonen driehonderd bejaarden en hun alleenstaande zonen. De dagen gaan voorbij met hout kappen, knollen pellen en kippen verzorgen.

Sinds kort heeft Banzhushan elektriciteit en zelfs een weg, waardoor de dichtstbijzijnde marktplaats nu op anderhalf uur rijden ligt, maar ondanks die vooruitgang wil geen meisje hier wonen. "De laatste bruiloft is meer dan tien jaar geleden. De bergen zijn te hoog en wij zijn te arm," klaagt Duan. Zijn jaarinkomen van 250 euro is inderdaad niet indrukwekkend, maar er is meer aan de hand in deze uithoek van de Zuid-Chinese provincie Hunan.

In dit soort ouderwetse agrarische gemeenschappen in de binnenlanden wordt langzaam maar zeker het Chinese mannenoverschot zichtbaar. Naar schatting dertig tot vijftig miljoen mannen - 12 tot 15 procent van de Chinese bevolking - vindt geen levenspartner, omdat drie decennia eenkindbeleid de sekseratio heeft scheefgetrokken. Normaal worden op 100 vrouwen 106 mannen geboren. In traditionele provincies, waar de bevolking vasthoudt aan de eeuwenoude voorkeur voor zonen, is dat 118 tot 120 mannen op 100 vrouwen.

Schande
Jongens op het platteland worden grootgebracht met twee doelen: ze moeten voor hun ouders zorgen als die bejaard zijn en een mannelijke nakomeling verwekken. "Je gaat dus net zo lang door tot je een zoon hebt", vertelt Duan. Een probleem: daar is een vrouw voor nodig en die zijn er dus te weinig. Gebieden zonder vrouwen hebben zelfs een speciale naam: kale-takkendorpen. Een kale tak draagt geen vruchten, een vrijgezelle zoon zorgt niet voor nakomelingen en dat is de ergst denkbare schande in China, waar het leven draait om het verwekken van een kind.

"Kinderen baren, eten koken en de was doen. Verder stel ik geen eisen aan een partner", zegt Duan, wiens laatste romance een jaar geleden stukliep. "Ze wilde geld lenen, en toen ze me 300 euro uit de zak had geklopt, nam ze de telefoon niet meer op." Misschien speelde haar bezoek aan zijn ouderlijk huis, een tochtige hoeve waar Duan met zijn blinde en dove moeder woont, een rol bij het bekoelen van haar passie. "Ze gaat nu met een vent uit de stad. Die heeft meer te bieden."

Het mannenoverschot verstoort de huwelijksmarkt, in een land waar economische afwegingen de doorslag geven bij het kiezen van een levenspartner. Vrouwen trouwen traditioneel naar boven, met een man die iets rijker is. Dat soort mannen houden zich vooral op in de snelgroeiende steden. Overal in de dalen rond Banzhushan is economische bedrijvigheid in plattelandsplaatsjes die in een razend tempo uitgroeien tot steden, en in de stedelijke datingpool wemelt het van de huwelijkskandidaten, die niet ietsjes, maar vele malen rijker zijn. Daar trekken dus alle vrouwen naartoe. Voor mannen in kale takkendorpen blijft niemand over.

Volgens wetenschappelijk onderzoek leidt een mannenoverschot tot prostitutie en vrouwenhandel, maar ook zou een toename van 1 procent mannen in de sekseratio leiden tot vijf procent meer criminaliteit. Er zijn zelfs theorieën dat staten met een mannenoverschot een grotere kans hebben op oorlog, omdat de staat maar een bestemming heeft voor al die van testosteron gierende mannen: het leger.

De komende decennia zal in China, het land met het grootste mannenoverschot ter wereld, blijken wat een vrijgezellensamenleving in de praktijk betekent. Demografisch gezien komt de grote bulk in het aantal mannen nog. Nu zijn het vooral de kneusjes, de eigenwijze mannen die niet snel genoeg hun slag slaan op de huwelijksmarkt en de allerarmsten die overschieten.

Voor de snelle bevrediging van de seksuele nood heeft elk stadje wel zijn adressen - tegenover het lange-afstandsbusstation of in verlopen 'kapsalons' - waar tien minuten 'dienstverlening' zo'n vijftien euro kost. Geen structurele oplossing voor het vrouwentekort, maar vrouwenhandel is dat wel, althans dat vinden veel boeren. Vietnam, Burma, Laos, Noord-Korea: alle arme buurlanden zijn jachtterrein. De politie redt zo'n 50.000 buitenlandse vrouwen per jaar uit gedwongen huwelijken, maar dat is het topje van de ijsberg. Mensenhandelaren hanteren steeds geraffineerdere methoden. Zo zijn onlangs alle websites die groepsreizen naar Vietnam aanboden om daar bruiden te kopen, verboden. Die websites organiseerden koppelsessies voor een twintigtal mannen tegelijk, waarop ter plekke kon worden getrouwd, compleet met bruiloftsvideo. De kosten voor zo'n arrangement lopen uiteen van 7000 tot 12.000 euro: bij 'groepsaankopen' worden de vrouwen goedkoper.

Importbruid
Die websites uit de lucht halen is echter een speldenprikje, want mensensmokkelaars en hun tussenpersonen weten de belangstellenden ook zonder websites te vinden. In de rijkere dalen rond Banzhushan weet iedereen welke familie aanspreekpunt is voor een Vietnamese importbruid. "Vijfduizend euro hebben we de vrouwenhandelaar betaald voor Yang Jianmei. De vrouwenhandelaar zei dat ze heel slim was, en dat we haar moesten bewaken om te voorkomen dat ze weg zou lopen," vertelt boer Hu Nanqiu. De Hu's zijn niet onbemiddeld: ze hebben een groot wit huis en een forse akker. Na een rumoerige echtscheiding was er geen kandidaat voor een tweede huwelijk voor hun oudste zoon, dus kochten ze er een. In de heuvellanden rond hun dorp Huangshicun is dat een normaal fenomeen: veertig families zijn zo aan een schoondochter gekomen.

Toen het meisje er eenmaal was zaten de Hu's er wel mee in hun maag, vertellen ze. Ze was piepjong - Yang was op haar vijftiende bij de Chinees-Vietnamese grens ontvoerd en vervolgens doorverkocht tot ze bij de Hu's terecht kwam. Dat zo'n minderjarige Vietnamese bruid illegaal is, was het probleem niet. Dat zat hem meer in het gehuil 's nachts de eerste maanden in de echtelijke sponde, en het gedoe met de taal, zegt haar schoonmoeder Ning Wenying. "De eerste maanden bleef mijn nicht de hele tijd bij haar zodat ze niet weg kon lopen. Toen ze zwanger was begonnen we haar te vertrouwen. Zelfs toen andere Vietnamese vrouwen in de streek de benen namen, bleef Yang. Ze hield van haar dochter."

De Hu's vertellen dat aan het vertrek van de Vietnamese importbruiden telefoontjes van de vrouwenhandelaar vooraf gaan. "Yang vertelde dat ze ook benaderd werd. Die man zei dat als ze heimwee had, hij haar kon helpen de grens over te komen." Vervolgens zouden de vrouwen opnieuw worden verkocht, aan trouwlustige Chinezen in andere provincies.

Wat Yang precies bewogen heeft later toch te vertrekken, weten de Hu's niet. "Ze is nu twee jaar weg. Ze heeft een paar keer gebeld: ze zegt dat ze bij haar familie is, maar dat die haar vasthouden." Het huis dat ze voor het echtpaar hebben gebouwd, gebruiken ze nu als werkplaats voor het kaarden van katoen. "Vijfduizend euro: die vrouw was de miskoop van mijn leven. Het kleinkind wat we eraan hebben overgehouden was helaas een meisje," zegt Hu, die naar de politie is gegaan om te vragen of die kan bemiddelen bij de vrouwenhandelaar om een deel van het geld terug te krijgen. "Maar dat doet de politie niet." Al die families met klachten over weggelopen bruiden leverden de politie wel genoeg bewijsmateriaal op om de vrouwenhandelaar te arresteren.

Mevrouw Luo Huanxiu, nu 62 jaar oud, ziet werkelijk niet in wat er slecht is aan vrouwen verhandelen. Als jong meisje is ze voor iets meer dan een appel en een ei - "twee manden eieren en twaalf meter katoen" - meegegeven aan een jongen uit Banzhushan. Ze deed wat een vrouw moet doen en baarde twee zonen. Nu, op haar tweeënzestigste, constateert ze tot haar verdriet dat het 'kale takken' zijn. "Als ik geld had, kocht ik zo een vrouw voor ze. Er is geen koppelaarster bereid mijn zonen aan iemand voor te stellen, want ze zijn al in de dertig." Op het platteland is dat ver over de uiterste houdbaarheidsdatum voor een geslaagde koppelpoging: boeren trouwen jong - of niet.

Luo verlangt wanhopig naar kleinkinderen, vooral omdat haar buurvrouw wel zo'n lekker mollig peuterjongetje op het erf heeft rondscharrelen. "Toen mijn zonen nog jong waren, kon ik aan niets anders denken dan een baby. Nu zet ik het uit mijn hoofd, want alleen als er een wonder gebeurt vinden ze nog iemand."

Vrijgezellenbeleid
Haar oudste zoon blijft achter in het dorp om voor haar en haar bejaarde echtgenoot te zorgen, haar jongste heeft ze kordaat naar het dal gestuurd, geheel volgens het nieuwe vrijgezellenbeleid van de partijsecretaris van Banzhushan - ook vader van ongetrouwde jongens. Die heeft bevolen dat alleenstaande mannen naar nabijgelegen steden moeten, op zoek naar een vrouw. Potentiële levenspartners mogen ze onder geen beding mee de berg op nemen. Huur een kamer in de stad, trouw, krijg kinderen en daarna is een bezoekje aan het ouderlijk huis in Banzhushan eventueel aan de orde. Dertig van de veertig vrijgezellen zijn inmiddels vertrokken, maar niemand weet of de aanpak werkt.

"Zelfs met Nieuwjaar komen mijn broers niet thuis uit de stad. Ze sturen geld en dat is het dan," zegt Duan Biansheng. Zijn hoogbejaarde moeder bindt hem aan Banzhushan: elk gezin houdt een zoon thuis om ouders te verzorgen. "Ik ben nu veertig. Hopelijk heb ik voor mijn vijftigste iemand gevonden. De eenzaamheid is onverdraaglijk."

Eenkindbeleid en sekse-selectie
Als een echtpaar een dochtertje krijgt, staat het eenkindbeleid een tweede poging voor een zoon toe, maar na de geboorte van het tweede kind wordt bij vrouwen een spiraaltje ingebracht. Om te controleren of plattelandsvrouwen dat spiraal niet verwijderen, heeft de staat eind jaren tachtig geïnvesteerd in grote aantallen 'mobiele gyneacologenunits': minibusjes met een echoapparaat en een arts. Die units gaan het platteland op om te controleren of vrouwen zich aan het eenkindbeleid houden, maar artsen verdienen een zakcentje bij door op verzoek van zwangere vrouwen het geslacht van een foetus te vertellen. Is het een meisje, dan is abortus voor een kleine meerprijs zo te regelen. Zo kunnen echtparen ongestraft steeds weer proberen een zoon te verwekken. Dit is illegaal, maar in de praktijk komt deze vorm van sekse-selectie veel voor, waardoor jaarlijks 500.000 meisjes te weinig worden geboren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden