Justitie onderzoekt mogelijkheid vervolging misbruikers

Van een onzer verslaggeefsters AMSTERDAM - Is een computernetwerk als het Amsterdamse DDS (De Digitale Stad) verantwoordelijk voor racistische uitingen van individuele gebruikers, en moet zij daarom een zeef inbouwen om strafbare uitingen van het net te weren? Of moet zo'n netwerk worden beschouwd als 'openbare ruimte', waar de vrijheid van meningsuiting geldt? Het beantwoorden van die vragen door een Nederlandse rechter zal vèrstrekkende gevolgen hebben, mede omdat DDS gelieerd is aan het wereldwijde Internet.

De Amsterdamse anti-racisme-organisaties Magenta en Amsterdam Bekent Kleur hebben bij justitie aangifte gedaan van racistische uitingen tijdens een discussie, op DDS, over de multiculturele samenleving. Twee deelnemers zouden zich bij herhaling aan racisme schuldig maken.

Behalve de 30 000 'bewoners' van De Digitale Stad, heeft ook elke Internet-gebruiker toegang tot DDS, en kan die dus ook deze discussie volgen. Zo valt te lezen, dat een van de twee iemand vroeg, wat hij “als moslim vond van het jodenvraagstuk”, en hij zijn bijdrage afsloot met 'Die Fahne hoch' uit het nazistische Horst Wessel-lied.

Justitie in Amsterdam bekijkt nu de mogelijkheden voor een strafrechtelijk onderzoek naar racisme op DDS. Mocht het tot een rechtzaak komen, dan komt ongetwijfeld de vraag aan de orde of DDS als 'aanbieder' van de faciliteiten daarvoor verantwoordelijk is en iets zou moeten doen om strafbare uitingen tegen te gaan.

In Amerika beginnen de CyberAngels eind deze maand met 'patrouilles' op Internet om pornografie, racisme en fraude met credit cards op te sporen. CyberAngels is een initiatief van de succesvolle vrijwilligersorganisatie Guardian Angels, die sinds 1979 de strijd tegen criminaliteit op straat heeft aangebonden. Ook de CyberAngels zullen proberen de 'straten' van hun 'virtuele stad' veiliger te maken. Probleem daarbij zal zijn, dat Internet geen organisatie is, maar een wereldwijd netwerk van miljoenen netwerken: te vergelijken met een wereldomspannend telefoonnet. Dat geldt niet voor DDS. Dat is een stichting.

Mochten de aangiften van racisme in Amsterdam tot een rechtzaak leiden, dan draait het volgens advocaat mr. G. Kemper, gespecialiseerd in auteursrecht, om de vraag of van DDS 'redelijkerwijze' gevraagd kan worden een 'blokkade' tegen racistische teksten op te werpen. Het aanbrengen van zo'n blokkade is technisch mogelijk.

In de kwestie van de verantwoordelijkheid noemt Kemper het plan van de toenmalige Amsterdamse radiozender STAD een 'open' microfoon op de Dam neer te zetten. “De vraag was wat er zou gebeuren en wie verantwoordelijk was als iemand daar racistische taal in zou roepen, of zijn buurman zou beledigen. Verantwoordelijk is degene die het uitzenden mogelijk maakt. Een drukker van racistische teksten is zelfs aansprakelijk, als hij niet wil zeggen wie de aanbieder is. En toen destijds op de kabel pornofilms werden uitgezonden, werd uiteindelijk besloten de zender 'dicht te klappen' zodra zich een 'ongeoorloofde' aanbieder aandiende.”

Woordvoerder J. Flint van DDS gaat het vooral om de 'principiële' vraag of je moet censureren. Dat vindt DDS ongewenst. Op zich is het technisch mogelijk een 'moderator', een soort verkeersagent aan te stellen. “De vraag is echter”, zegt Flint, of het financieel haalbaar is om medewerkers al die discussies tussen 30 000 mensen te laten lezen.”

Een andere mogelijkheid is, naar analogie van het 'dichtklappen' van de kabel bij pornofilms, discussies op trefwoorden te controleren. Het lijkt Flint echter “buitengewoon moeilijk een machine te laten bepalen wat de kleur van een mening is. Belangrijker vind ik waar de verantwoordelijkheid voor racisme ligt: bij justitie of bij DDS. Ik denk bij justitie. DDS levert slechts de faciliteiten, waardoor mensen met elkaar kunnen commnunceren.”

Flint kan zich wel voorstellen dat justitie optreedt tegen de 'verdachte' deelnemers aan de discussie over de muticulturele samenleving, die hun bijdragen keurig ondertekenen en dus makkelijk te achterhalen zijn. “Maar als justitie optreedt tegen DDS is daar de hele keten van alle andere Internet-aanbieders bij betrokken.”

De deelnemers aan de discussie over de mulitculturele samenleving buigen zich inmiddels ook over het vraagstuk. Over het algemeen vinden ze het 'terecht' dat DDS niet aan censuur doet. “DDS”, schrijft iemand, “is niet bevoegd te bepalen wat racistisch is en wat niet. Juist door niet in te grijpen, bevestigt DDS dat ze geen uitgever is. Een uitgever is verantwoordelijk, omdat haar uitgaven gescreend worden. DDS doet dat juist niet.”

Een ander richt zich rechtstreeks tot een van de twee 'verdachte' deelnemers, die liet weten “niet voor zichzelf te kunnen instaan, als 'de andere kant' provoceert”. “Stel”, schrijft zijn opponent, “jij gaat veel te ver en de DDS-moderator weigert jouw bijdrage. Dan moet jouw woede (eventueel anoniem) een andere uitweg zoeken, op een ander net. Dan is er dus niets opgelost, alleen verschoven. Je kunt er niet onderuit, dat je op het net veel vrijheid en dus ook een enorme verantwoordelijkheid hebt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden