Justitie / Een nieuwe strijd tegen de maffia

Tien jaar recherchewerk heeft de georganiseerde misdaad in Nederland nauwelijks een slag toegebracht. De Nationale Recherche moet hier verandering in brengen. De nieuwe dienst heeft net haar 'missiedocument' af. Het kabinet, en ook grote bedrijven moeten helpen. De maffia is nu niet uit op het verkrijgen van macht in ons land, maar dat zou zo kunnen veranderen.

De maffia heeft Nederland nog niet in de tang. Er zijn geen aanwijzingen dat criminelen infiltreren in de politiek of uit zijn op het verwerven van sleutelposities in de bedrijfswereld. Zij is niet te vergelijken met de maffia eind jaren tachtig in New York. Die kocht alle cementbedrijven op en leunde achterover tot de overheid aanklopte. Zonder cement geen bouwprojecten. De overheid zat klem.

Zo is het hier niet. Maar wat niet is kan komen. Dus moet Nederland alert zijn en werk maken van het eigen opsporingsbeleid, zegt J. van Kastel. Als hoofd van de nieuwe recherchedienst moet hij deze kar trekken. De verwachtingen zijn hooggespannen.

Een kluis van één bij één meter in een hoek van zijn kamer drukt dat misschien wel het beste uit. Het gevaarte trof hij daar aan toen hij net was geïnstalleerd. Daar kon hij al zijn geheime documenten over de georganiseerde misdaad in opbergen. Hij had er slechts weinig. ,,Ik zette de documenten erin, maar de verder lege kluisruimte bleef me aanstaren. Toen heb ik ook maar mijn lunch erbij gezet.'' Inmiddels is de kluis goed gevuld, zegt hij

Johan van Kastel (46) behoort tot de nieuwe generatie binnen de politietop. Zijn voorgangers, nu rond de zestig jaar, gaan allemaal op korte termijn met pensioen. Wij zijn anders, zegt hij, zakelijker. ,,Mijn generatie kijkt niet raar aan tegen het sluiten van contracten. Wij gaan ook op bezoek bij het bedrijfsleven, kijken wat zij kunnen doen om de veiligheid te verbeteren.''

De dienst heeft daarom intern de klokken gelijkgezet en staat in de startblokken om de georganiseerde misdaad een beslissende slag toe te brengen. Althans, dat is de ambitie. Tien jaar geleden stond de politie ook klaar voor het grote werk. Eén van de toen opgerichte Interregionale Rechercheteams (IRT) stond binnen twee jaar voor de ganse natie in haar hempje. De handel van het mikpunt in die tijd, topcrimineel Klaas Bruinsma, floreerde er niet minder om. De groep van de Nederlandse godfather werd uiteindelijk niet ontmanteld, maar het IRT zelf wel.

In de nadagen van dat team was Van Kastel er de baas. Hij hoorde van de 'legaal' opgezette hasjlijn. Niet lang daarna werd het IRT opgeheven en begon de commissie Van Traa met haar enquêteverhoren die live werden uitgezonden op de tv. Maar de maffia in Nederland bleef overeind, er kwamen zelfs criminele netwerken bij. Naast de 'Hollandse maffia' kent ons land nu ook de Turkse, de Oost-Europese, Zuid-Amerikaanse en de xtc-maffia. Ze hebben zich hier genesteld, maken gebruik van de internationale infrastructuur en houden zich onzichtbaar voor de samenleving.

Maar hoelang? Criminele groeperingen manifesteren zich steeds openlijker en brutaler in de samenleving, stelt de nieuwe recherchedienst. Ze deinzen er zelfs niet voor terug om op klaarlichte dag in drukke straten tot gewapende afrekeningen over te gaan. Ook overschrijden ze nieuwe grenzen door officieren van justitie te bedreigen, zoals in Amsterdam en Roermond.

De bestrijding van de georganiseerde misdaad moet anders. Criminelen hebben jaren achtereen vrijwel ongestoord miljoenen euro's kunnen verdienen aan de misdaad. De Nationale Recherche wil afrekenen met het 'aureool van onaantastbaarheid en de schijnbare heldenstatus van deze groep criminelen'. Uit onderzoek blijkt ons land honderden criminele netwerken te tellen. De nationale rechercheurs gaan zich storten op de grootste vissen: handelaren in xtc en cocaïne.

Van Kastel: ,,De georganiseerde criminaliteit gaat niet gepaard zonder slachtoffers, zoals weleens wordt gezegd. De menselijke ellende die deze figuren aanrichten is immens. De verdovende middelen komen makkelijk ons land binnen, waarna het vliegensvlug de achterstandswijken instroomt, de onveilige stationsgebieden of winkelcentra.''

De nieuwe aanpak is groots van opzet, omdat het gaat om een elementair nationaal belang: veiligheid. Daarvoor heeft de Nationale Recherche de hulp nodig van ministers en onze captains of industry. Alleen zo kan het gevaar dat op ons afkomt tijdig worden afgewend. De Amsterdamse commissaris J. van Riessen, adviseur van de Nationale Recherche, noemde de Betuwelijn al eens terloops een cocaïnelijn die dwars door Nederland gaat lopen.

Van Kastel: ,,Datzelfde geldt voor de Amsterdamse Noord-Zuidlijn. Die gronden waarop de overheid grootschalige bouwprojecten wil zetten, zijn superinteressant voor criminelen. Er zijn aanwijzingen dat ze gronden en panden willen opkopen. De overheid moet het later voor veel geld terugkopen om de bouw niet stil te leggen.''

Ook moeten bedrijven die intekenen voor grote bouwprojecten gescreend worden. Als Nederland dat niet doet moet het in de toekomst zaken doen met figuren waarmee ze liever niet geassocieerd wil worden. De bouwwereld kan worden beschermd door bouweisen op te stellen, maar ook door samen te werken met bedrijven die de logistiek in handen hebben.

Schiphol en de Rotterdamse haven zijn aandachtsgebieden voor de Nationale Recherche. Op die logistieke knooppunten wil de dienst afspraken maken met partners om criminelen die via het water of de lucht verboden goederen willen invoeren tegen te houden. Zo kunnen ze aan de grens worden tegengehouden.

Van Kastel: ,,Bedrijven en branches moeten worden gestimuleerd om niet alleen aan economische belangen te denken, maar om ook maatregelen te treffen voor de veiligheid. We zijn dan ook blij dat de politiek de wil heeft geuit om te dreigen met het inperken van landingsrechten.''

Naast het bedenken van strategieën is Van Kasten ook 'volop' bezig met het vormgeven van de nieuwe dienst. De al langer bestaande 'units' Mensenhandel, Xtc-bestrijding, Turkije, Oost-Europa en Latijns-Amerika die verspreid in het land zitten, vallen sinds de zomer onder zijn gezag. In het nieuwe beleid hebben zij allemaal de opdracht gekregen een 'criminaliteitsbeeld-analyse' te maken van de netwerken.

Ze schetsen een verontrustend beeld. Van Kastel: ,,Ik heb er een paar binnen, bijvoorbeeld die van de Turkse maffia. Als ik dat lees, komt het beeld naar voren: wij zijn the top of the bill. Datzelfde geldt voor de unit XTC of voor Hollandse criminele netwerken. Ze hebben allemaal de zwaarste jongens in huis.''

Van Kastel moet knopen doorhakken, - samen met het landelijk parket - en besluiten welke criminele netwerken als eerste opgerold moeten worden. Dat gebeurt onder het gezag van het openbaar ministerie.

De politiedienst zelf moet de rechercheurs landelijk aansturen. ,,In de centrale dienst hebben we ook wetenschappers. Die sturen we nu met een opdracht het land in om bij een unit informatie op te vragen om zo zelf een analyse te maken. Centrale sturing is niet leuk, maar het moet wel gebeuren om een beeld te krijgen van de criminaliteit in Nederland.''

Op zijn bureau ligt een boek van Baantjer: geen excuus voor moord. Gekregen van collega's. Net zoals de bronzen beeldjes in de vitrinekast. Iedere periode in zijn arbeidsverleden komt tot uitdrukking in een afscheidsgeschenk. Zijn maatjes van het IRT staan er niet bij. Hoewel hij het toen bij het juiste einde had, slepen zijn vijanden de messen. ,,Er waren collega's die niet meer met mij gezien wilden worden. Ze wachtten op een afstand, kijkend of ik omviel. Ik heb geleerd hoe flinterdun kameraadschap kan zijn.''

Na jaren in de luwte te hebben gewerkt, wil Van Kastel nu zijn tanden laten zien. ,,Georganiseerde criminelen moet je uit de samenleving bannen. Als iemand zich niet kan gedragen in een buurthuis, dan neem je toch ook zijn lidmaatschap af. Waarom kan dat niet in de samenleving? Trek hun lidmaatschap in en zeg 'jij kan je niet gedragen, dus raak jij je burgerrechten kwijt.''

Hij noemt de Italiaanse maffiawet. ,,Criminelen mogen daar geen vermogen meer opbouwen. Doen ze het toch, dan wordt het afgepakt. Zij moeten bewijzen dat ze het geld op een eerlijke manier hebben verdiend. Pak hun paspoorten af en hun rijbewijs. Het is eenvoudig om te zeggen, dat gaat te ver. Laten we het eens proberen.

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van justitie is echter optimistisch. De onderzoekers vinden Nederland relatief gezien nog niet zo corrupt. Misdaadorganisaties zijn er niet op uit macht te verwerven: niet op politiek niveau, en ook niet op economisch gebied. Ze zitten niet in politieke partijen om besluitvormingen te beïnvloeden en infiltreren niet, zoals in New York, in vakbonden en bedrijven.

Van Kastel vindt zeker niet dat we in Nederland achteroverleunen. Hij geeft als voorbeeld de bouwfraude. Het ging weliswaar om legale bedrijven die illegaal handelden, maar niemand in Nederland wist wat er in werkelijkheid gebeurde, dat de overheid jarenlang in de maling werd genomen. ,,Het is tijd voor een realistischer zelfbeeld. Hopelijk prikkelde de affaire bestuur en samenleving tot meer betrokkenheid bij de bestrijding van de georganiseerde misdaad.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden