Juristen zetten tanden in vondst München

Joodse organisaties en musea eisen duidelijkheid over roofkunst

BERLIJN - Over de hele wereld is verbijsterd gereageerd op de vondst van 1406 kunstwerken in een flat in München. De verbijstering geldt niet alleen de omvang van de vondst, maar ook de geheimzinnigheid eromheen. De verzameling is al anderhalf jaar geleden in beslag genomen, maar pas deze week is de vondst onthuld door het Duitse weekblad Focus.

Veruit de meeste werken zijn door de nazi's tussen 1933 en 1945 in beslag genomen of voor een veel te lage prijs gekocht. De oorspronkelijke eigenaren waren veelal Joodse verzamelaars die door het afstaan van de kunstwerken hun vlucht uit nazi-Duitsland hoopten te kunnen kopen. Maar ook Duitse musea waren het slachtoffer.

Nu eisen nabestaanden van onteigende Joden en een aantal Duitse musea dat de autoriteiten zo snel mogelijk een volledige lijst publiceren. Maar of ze de kunstwerken kunnen terugeisen, is de vraag. Dat hangt ervan af tot welke categorie de werken behoren. Zijn ze in beslag genomen omdat ze 'on-Duits' oftewel 'ontaard' waren, of zijn ze simpelweg geroofd?

De zogeheten 'ontaarde' kunstwerken zijn veelal door de nazi's uit musea weggehaald. Sommige zijn vernietigd, andere zijn in handen gegeven van kunsthandelaren om ze in het buitenland te gelde te maken. De opbrengsten waren bestemd voor de Duitse oorlogsindustrie.

Befaamde musea als het Folkwang in Essen en het Staatskunstmuseum in Dresden hebben al claims aangekondigd. Juridische experts redeneren echter dat de musea destijds wettelijk onder de regering vielen en het regime met de kunstwerken mocht doen wat het beliefde.

Meer kans lijken de nabestaanden van de Joodse verzamelaars te maken. Voorzitter Dieter Graumann van de Centrale Raad voor de Joden in Duitsland dringt er dan ook op aan zo snel mogelijk duidelijkheid te scheppen. "Het is hoog tijd om gerechtigheid te laten geschieden."

Graumann zei tegen de Westdeutsche Allgemeine Zeitung dat er van verjaring geen sprake kan zijn, zoals door sommige juristen is gesuggereerd. Hij wijst op de 'Verklaring van Washington' uit 1998, waarin 44 landen overeenkwamen 'rechtvaardig en fair' met geroofde kunst om te gaan. De geheimhouding rond de vondst acht hij daarmee in strijd.

Zowel in Israël als in Amerika zijn inmiddels juristen in actie gekomen. De Israëlische advocaat Joel Levi noemt in Haaretz de Münchense vondst 'het topje van een ijsberg'. In nazi-Duitsland hielden circa veertig kunsthandelaren zich met 'ontaarde' dan wel geroofde kunst bezig. Het is goed mogelijk dat die nog veel meer verzamelingen verstopt houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden