Juridisch steekspel over betwiste Krim-schatten hervat

Een stuk uit de Krim-collectie die tussen februari en augustus 2014 te zien was in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Beeld Allard Pierson

Het Allard Pierson Museum in Amsterdam raakte vijf jaar geleden ongewild verwikkeld in een internationaal juridisch steekspel over de geleende Krim-collectie. Maandag begint het hoger beroep. Inzet: wie krijgt de collectie, Oekraïne of Rusland?

Hoe gevoelig de zaak ligt is na één telefoontje naar het Allard Pierson Museum al duidelijk. Nee, zolang de zaak onder de rechter is geven we geen inhoudelijke reactie. Het museum neemt een neutrale positie in en de collectie ligt ergens veilig en verantwoord opgeslagen, zegt een woordvoerder. De locatie is strikt geheim.

Het Amsterdamse museum zit al jaren met de kwestie in de maag: aan wie moet de kostbare collectie oudheden worden teruggegeven, die het in 2014 in bruikleen kreeg van vier musea op de Krim. Tijdens de tentoonstelling ‘De Krim - Goud en geheimen van de Zwarte Zee’, viel Rusland namelijk het zuidelijke Oekraïense schiereiland binnen en annexeerde de Krim.

Zowel de vier musea – inmiddels onder gezag van Rusland, als Oekraïne eisen de kunstschatten op. Het museum vreesde dat een keuze voor een van de partijen zou leiden tot een forse schadeclaim van de andere. Dat risico wilde het niet lopen en het besloot de zaak aan de rechter voor te leggen.

1-0 voor Oekraïne

De rechtbank besliste eind 2016 in het voordeel van Oekraïne, omdat dat het land van herkomst is en de objecten cultureel erfgoed van dat land zijn. Dat lieten de vier Krim-musea niet op zich zitten en gingen, gesteund door Rusland, in hoger beroep. Dat dient komende maandag voor het gerechtshof in Amsterdam.

Beeld Allard Pierson

De centrale vraag is opnieuw aan wie het Allard Pierson museum de collectie moet teruggeven, Kiev of de Krim-musea. In een verklaring die gisteren is uitgegeven schrijven de vier musea dat de collectie van hen is. ‘Er is geen legale, culturele of historische basis om de objecten naar Kyiv over te brengen. De objecten vormen essentiële onderdelen van collecties die met liefde zijn samengesteld gedurende vele jaren door toegewijde archeologen’, aldus de verklaring. ‘De musea hebben een contractuele en een eigendomsclaim op de objecten.’

Het laatste is niet de kwestie waar het nu om draait, stellen de advocaten van de Oekraïense kant, Gert-Jan van den Bergh en Maarten Sanders. “Het gaat hier om nationaal cultureel erfgoed van Oekraïne dat nu onrechtmatig in Nederland is, en waarvan Oekraïne kan verlangen dat het terugkeert naar het land van herkomst, punt uit”, aldus Van den Bergh.

Een cruciale rol in de zaak speelt de Unesco-conventie uit 1970 over het tegengaan van de illegale export van nationaal erfgoed, waar zowel Rusland, Oekraïne als Nederland zich aan verplicht hebben. Sanders: “Dat verdrag zegt: eerst moeten die spullen terug naar het land waar ze behoren te zijn. En dan gaan ze daar de privaatrechtelijke situatie maar uitmaken, dus hoe het zit met contracten en eigendom.”

Archeologische schatten uit de Krim, onderdeel van de Krim-collectie. Beeld Allard Pierson

Zonder het Unesco-verdrag met naam te noemen, stellen de Krim-musea dat de rechtbank in 2016 ‘enkele conventies’ ten onrechte heeft laten meewegen: ‘Het gebruik van deze conventies om de rechten van musea en hun collecties te schenden in plaats van te verdedigen, wordt door de musea beschouwd als een schending van nationale en internationale wetgeving.’

De Krim-musea en hun collecties zijn via een wetswijziging ook formeel in handen gekomen van Rusland. Dat dreigde in 2017 niet meer te zullen samenwerken met Nederlandse musea als de Krim-collectie niet terug zou komen naar de vier musea. Het maakt van een conflict over teruggave van een kunstcollectie tevens een internationaal steekspel tussen Rusland en Oekraïne.

Het is een heel lastige zaak en voor Oekraïne staat er veel op het spel, zegt advocaat Sanders. “De reden waarom het voor Oekraïne zo belangrijk is, is dat het naar verwachting een rechterlijke erkenning krijgt van de illegaliteit van de annexatie. En dat het een rechter in een West-Europese rechtstaat is die zich hierover uitspreekt.”

De beide advocaten zien het hoger beroep met vertrouwen tegemoet. “Door het Unesco-verdrag lijkt het misschien een uitgemaakte zaak te zijn”, zegt Van den Bergh. “Maar je moet je tegenpartij nooit onderschatten.”

Lees ook:

Rusland: hoger beroep tegen uitspraak Krim-goud

In december 2016 kondigde Rusland een hoger beroep aan tegen de gerechtelijke uitspraak dat de geleende collectie Krimgoud aan de staat Oekraïne moet worden teruggegeven.

Museum zit met handen in het haar over Krim-schatten

Rusland beschuldigt in juni 2016 het Amsterdamse Allard Pierson Museum van kunstroof, omdat het museum de Krim-collectie vanwege de Russische annexatie van de Krim niet zomaar wil retourneren aan de vier musea die het in bruikleen gaven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden