Junkfood / Extra belasting op patatje met

Door ongezond eten en weinig beweging worden de Nederlanders steeds dikker. Tijd om de producenten van ongezond eten aan te pakken, vinden deskundigen.

AMSTERDAM - Een vers gefrituurd patatje, een sappige hamburger of een boterzachte snoepreep. Wie valt er nou niet 'ns voor de verleiding van deze snelle happen? Steeds duidelijker wordt echter dat het regelmatig eten van junkfood niet goed is voor de gezondheid. Overgewicht, en in het verlengde daarvan zwaarlijvigheid, is een groeiend probleem in het Westen. We worden dikker en dikker en dat geeft een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Vaak staan daarbij tonronde Amerikanen, die voortdurend met vette snacks en calorierijke frisdrank in de hand rondlopen, op het netvlies. Nederland echter behoort tot de topvier in de wereld van het overgewicht. Zo'n 40 procent van de Nederlanders lijdt aan overgewicht, een kwart van hen is zwaarlijvig. De toename is met name onder jongeren alarmerend. Tijd om in te grijpen?

Gezondheidseconoom Wim Groot, hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht, stelde enkele weken geleden voor 'slecht' eten duurder te maken door accijns te heffen op de boosdoeners vet, zout en suiker. Hij deed dat in een advies aan de Raad voor de Volksgezondheid. Volgens Groot is vier procent van de kosten van de gezondheidszorg in Nederland te wijten aan vetzucht. Met het duurder maken van 'slecht' eten verwacht hij het consumentengedrag te kunnen sturen.

Vorige week stelde onderzoeker Hans Dagevos, verbonden aan het Voedingscentrum en het Landbouw-economisch instituut, de rol van de voedingsmiddelenindustrie ter discussie. De Unilevers van deze wereld maken levensmiddelen waar een samenleving die gezond wil blijven helemaal niet op zit te wachten. Hun activiteiten moeten voor het voetlicht komen en ter discussie staan, aldus Dagevos.

,,Aperte onzin, die accijns op snacks'', vindt secretaris Jan Droogh van de VAI, de koepel van de voedingsmiddelenindu;strie. ,,Dan kun je ook wel belasting op te weinig bewegen heffen'', sneert hij. ,,Via de prijs gedrag proberen te sturen helpt niet, de liefhebbers kopen het toch wel. Kijk naar het roken.''

Op het voorstel dat de voedingsmiddelenindustrie dan maar geen 'ongezonde' producten zou moeten willen maken, reageert Droogh afwijzend. ,,De suggestie dat wij in de luwte dingen maken waar de samenleving niet op zit te wachten ontken ik ten stelligste. Wij maken nuttige en veilige producten. Daarbij gaan we geen enkele discussie uit de weg.''

Droogh erkent wel dat het niet zo simpel is om producten niét te maken. ,,We zitten in een wereldmarkt. Als we het in Nederland niet maken, wordt het wel uit het buitenland ingevoerd. En waarom wordt alleen naar ons gewezen? De consument heeft ook zijn eigen verantwoordelijkheid.'' Dat standpunt huldigen ook de supermarkten. Zij zeggen niet voor de consument te willen bepalen wat hij moet eten.

De Gezondheidsraad waarschuwde onlangs voor overhaaste conclusies en onbezonnen maatregelen. De Nederlander wordt inderdaad almaar dikker, stelt de raad, maar dat is niet zozeer te wijten aan steeds meer calorierijk eten. De consumptie daarvan neemt zelfs af. De Nederlander eet weliswaar nog steeds te vet, maar erger is de afnemende consumptie van gezonde voeding als groenten en fruit. Bovendien beweegt de Nederlander steeds minder. Die combinatie van trends baart wel zorgen, aldus de Gezondheidsraad. In navolging van de industrie pleit de raad voor voortdurende en meer intensievere voorlichting over gezondheid, eten en bewegen.

,,Daar kan ik me goed in vinden'', zegt Marcel Verweij van het Centrum voor bio-ethiek en gezondheidsrecht van de Universiteit Utrecht. ,,Voorlichting laat zien dat er alternatieven zijn voor de zogenoemde ongezonde voeding. De keuzevrijheid van de consument is een groot goed. Het is niet aan de overheid om voor elk individu uit te maken wat deugdzaam is. De fabrikant is verantwoordelijk voor de voorlichting over zijn producten. De overheid ziet toe op de juistheid daarvan. Daarnaast heeft de burger zijn eigen verantwoordelijkheid.''

Verweij ziet dus niets in accijns op ongezond gedrag. ,,Preventie levert niet altijd geld op, integendeel. Een hogere levensverwachting leidt vaak tot hogere kosten voor gezondheidszorg. Bovendien als we gaan discus;siëren over het 'in rekening brengen' van ongezond gedrag dan hebben we het altijd over zaken als roken, alcoholgebruik of onmatig eten. Waarom is er geen discussie over accijns op autorijden, carnaval vieren of zwangerschap?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden