Jullie zijn nu veilig, welkom in Europa

De Godetia heeft honderden migranten uit onder andere Mali, Gambia, Ghana, Guinee, Senegal, Niger, Nigeria, Eritrea en Benin aan boord. Ze krijgen water, brood en medische verzorging. Beeld ap

De Belgische marine helpt mee de zuidgrens van Europa te bewaken. Honderden migranten worden van gammele bootjes op de Middellandse Zee gered. Trouw ging vijf dagen mee op patrouille aan boord van de Godetia.

Het is dinsdagmiddag 23 juni en de kalme zee is diepblauw. De commandant van het Belgische marineschip gaat bovenop een ijzeren medicijnkist staan. Philippe De Cock kijkt uit over het achterdek van zijn fregat. Gewoonlijk stijgt en landt hier de helikopter, maar nu zit het vol met Afrikaanse vrouwen, mannen en kinderen.

Allemaal hebben ze een beangstigende, uitputtende reis achter de rug. Ze kijken vermoeid uit hun ogen. De commandant heet de migranten welkom. "Jullie zijn nu veilig. Jullie zijn nu op mijn schip. We gaan jullie naar Italië brengen." De lange commandant stapt van de kist af. De migranten klappen zwakjes.

De Cock gaat als een speer terug naar zijn kajuit. De Godetia vaart ronkend rond op zo'n zeventig kilometer uit de kust van Libië en vandaag is een buitengewoon hectische dag: de bemanning heeft de opvarenden van de ene rubberboot nog niet aan boord gehaald of de volgende rubberboot wordt al weer gespot. Kennelijk zijn er massa's migranten weggevaren van de Libische stranden, noordwaarts, richting Europa.

250 kilometer uit de kust
De Godetia is door de Belgische regering met een 112-koppige bemanning vanuit Zeebrugge de Middellandse Zee op gestuurd om er twee maanden de zuidgrens van de Europese Unie te bewaken. En wanneer er ergens bootvluchtelingen in nood zijn, redden de militairen die. Want dat is de wet op het water: mensen in nood moeten worden geholpen. Het schip is ingezet voor operatie Triton van het EU-agentschap voor grensbewaking Frontex. In het kader van die operatie patrouilleren meerdere Europese vliegtuigen, helikopters en schepen tot ongeveer 250 kilometer uit de kust van Zuid-Italië.

In de maand dat de Belgen nu aan het patrouilleren zijn, zijn er - deze dinsdag meegerekend - vier reddingsacties geweest waarbij in totaal bijna duizend migranten uit Afrika en Syrië aan boord zijn gehaald. Op sommige dagen is het dus alle hens aan dek, maar op heel veel dagen zijn zeeschildpadden en dolfijnen de enige levende wezens die de militairen tegenkomen.

Terug naar vrijdag 19 juni, 10.00 uur, als het 92 meter lange fregat uit een Siciliaanse haven wegvaart. De commandant krijgt van het Internationale Coördinatie Centrum in Rome, dat alle patrouilles coördineert, opdracht om naar een zone tussen het zuidoosten van Italië, het Griekse eiland Kreta en het oosten van Libië te varen. De Godetia doet er zestien uur over om daar te komen. Eenmaal aangekomen, vaart het marineschip op en neer. Drie uur naar het noorden, drie uur naar het zuiden. De gedachte is dat als er smokkelboten vanuit Egypte, Turkije of Oost-Libië richting Italië varen, de Belgen de opvarenden ervan in veiligheid brengen.

Gladjes verlopen
Zaterdag gaat voorbij zonder dat er ook maar een enkel bootje wordt gespot. In hun eetruimte ontspannen de officieren zich 's avonds met een Belgisch biertje en praten over hun angsten. De drie reddingsoperaties die ze tot nu toe hebben uitgevoerd zijn gladjes verlopen. Alle 550 migranten zijn veilig aan boord gehaald. Maar wat als een smokkelboot voor hun ogen zinkt of omslaat? De militairen zijn als de dood om migranten te zien verdrinken of kinderlijkjes met hun rug omhoog in het water te zien drijven.

Om besmetting met gevaarlijke virussen en bacteriën te voorkomen, draagt de bemanning een beschermend geel plastic pak, plastic handschoenen en een mondkapje. Beeld ap

Het wordt zondag en nog steeds doet de Godetia niets anders dan patrouilleren in een zee die eindeloos groot is. Zo nu en dan schuift er een vrachtschip over de horizon. De verveling neemt toe, net als de hoogte van de golven, nu een meter of twee. Het schip rolt heen en weer. Zeeziekte verspreidt zich over het fregat. Verpleger Franky Mylle weet: dan moet je constant blijven eten. Want als je maag te leeg raakt door al het overgeven, trekt het te veel samen en ga je bloed spugen.

Dan maakt het fregat een U-bocht en klinkt de stem van de commandant door de luidsprekers. "Attentie!" In Rome is besloten dat het weinig zin heeft om in dit deel van de zee te blijven patrouilleren. Misschien zijn het de hoge golven, misschien is het de net begonnen ramadan, feit is dat er uit het oostelijke Middellandse Zeegebied klaarblijkelijk geen migranten naar Italië onderweg zijn. Daarom moet het marineschip driehonderd kilometer zuidwestelijker gaan patrouilleren. Dat is dichter bij Libië, waar wel veel bootjes zijn gesignaleerd.

Kalme zee
Op de brug stippelt de blonde Cedric Deconinck de nieuwe koers uit. Op zijn radar ziet hij alleen maar golven. De navigatieofficier vindt het wel best zo. "Onze reddingsacties vonden allemaal plaats op een kalme zee. Er waren veel kinderen en vrouwen op de bootjes. Er zat zelfs een baby van nog maar veertig dagen oud tussen. Dan ben je echt bezorgd of alles wel goed gaat. Want ze moeten van hun niet zeewaardige bootjes overstappen op onze rubberboten en dan over een ijzeren ladder het schip op klimmen. Ik moet er niet aan denken dat we migranten moeten gaan redden met deze hoge golven."

De nacht is op het verduisterde schip inktzwart. De hemel is bezaaid met duizend schitterende sterren. De zee is weer kalm.

Maandag begint met een ontbijt van wentelteefjes. Om 11 uur klinkt plotseling de stem van commandant De Cock door de luidsprekers. "Attentie!" Er is een vissersboot met migranten ten oosten van zijn schip gesignaleerd. Het lijkt niet in de problemen, maar het Italiaanse Migranten Reddings Coördinatie Centrum (IMRCC) in Rome stuurt de Godetia er toch op af. "We gaan daar tegen middernacht aankomen" klinkt de commandant. "En dan beginnen we bij zonsopgang met de reddingsoperatie."

Het schip koerst naar het oosten. Middernacht is nog ver weg. De officieren gaan daarom rond het middaguur relaxed aan de bloemkool met gekookte aardappelen. Maar opnieuw klinkt de stem van de commandant: de plannen zijn omgegooid. De Godetia wordt zuidwaarts gestuurd omdat daar een gammel rubberbootje met honderd migranten erin is gespot. Het fregat zal over zes uur ter plekke zijn, het kan niet harder dan 35 kilometer per uur.

Beeld ap

Spanning. Het IMRCC meldt nu dat er vanaf tientallen rubberboten per satelliettelefoon naar de Italiaanse kustwacht is gebeld en om hulp gevraagd. Adrenaline. Eindelijk kunnen de militairen zich weer nuttig maken en mensenlevens redden. Maar 's avonds worden de reddingsacties afgeblazen. De ruim tweehonderd migranten op de rubberbootjes zijn al door een passerend Panamees koopvaardijschip gered. Teleurgesteld zoeken de militairen hun smalle bedjes op.

Maar op dinsdagochtend is het dus wel raak. En hoe. Op een uur varen, zeventig kilometer uit de kust van Libië, drijft een rubberboot met naar schatting honderd migranten. Het marineschip gaat er in volle vaart op af.

Alle militairen schieten vliegensvlug in de afgesproken rollen: de ene legt dekens klaar, de andere zet de kist met medicijnen op het helikopterdek, weer iemand anders maakt het fototoestel gereed waarmee alle migranten - eenmaal aan boord - worden gefotografeerd, de Belgische politieman die zo veel mogelijk te weten wil komen over mensensmokkel bereidt zich voor op zijn inlichtingenwerk, de paracommando's halen hun machinegeweren tevoorschijn.

Om besmetting met gevaarlijke virussen en bacteriën te voorkomen, hijst iedereen die op de laagste dekken werkt zich in een beschermend geel plastic pak, doet plastic handschoentjes aan en zet een mondkapje op.

Helikopter
Terwijl de zwetende bemanning druk is met de voorbereidingen op de reddingsactie, verschijnt er uit het niets een helikopter in de staalblauwe hemel. De Godetia bevindt zich dicht bij het chaotische Libië, waar milities en bendes en het terroristische IS met elkaar vechten. De helikopter begint rondjes boven het marineschip te vliegen. De commandant vertrouwt het niet en beveelt zijn bemanning om naar binnen te gaan. Nu! Ze zou immers kunnen worden beschoten. Wanneer de helikopter na een tijdje is weggevlogen, mag iedereen weer het dek op. Het blijkt er een van het Italiaanse leger te zijn.

Alle aandacht gaat weer uit naar de rubberboot, die het schip inmiddels is genaderd. Er zitten zo te zien honderd zwarte mannen op. De militairen laten een paar van hun snelle en stevige rubberboten te water. De Afrikanen krijgen allemaal een zwemvest aangereikt, worden in groepjes naar het marineschip gevaren en klauteren via een ijzeren trap het schip op. Een paar uur later gebeurt hetzelfde met een tweede, zelfgemaakte rubberboot die al langzaam leegloopt.

Beeld ap

Een aantal van de migranten die aan boord stappen is zichtbaar uitgeput. Ze hebben twee dagen zonder eten en drinken rondgevaren. Een vrouw uit Eritrea valt bijna flauw. Ze heeft te lang in de volle zon gezeten en krijgt water met zout en suiker te drinken. Een jonge Malinees is totaal over zijn toeren: hij ademt paniekerig en in zijn ogen is angst te zien. Verpleger Franky Mylle legt de jongen op het dek en roept in het Engels: "Rustig ademhalen! Wees niet bang. Je bent nu veilig. Rustig ademhalen!" Een andere man heeft een gebroken pols, een vrouw heeft open wonden op haar benen. Er vormt zich een lange rij voor de twee toiletten die op het benedendek zijn geïmproviseerd.

De Godetia heeft nu tweehonderd migranten uit onder andere Mali, Gambia, Ghana, Guinee, Senegal, Niger, Nigeria, Eritrea en Benin aan boord. Allemaal vertellen ze verhalen over armoede en ellende, over een loodzware tocht door de Sahara, over het levensgevaarlijke Libië waar ze als slaven hebben gewerkt om de overtocht te kunnen betalen. En allemaal willen ze naar Europa om te werken. Een Keniaan zegt graag naar België te willen, omdat het woord 'België' zo mooi klinkt.

Kapster
Tussen alle immigranten valt Rachma Abdelkadr op door haar blije glimlach. Ze vertelt dat ze 23 is en uit Eritrea is gevlucht, samen met haar zoontje Mohammed van anderhalf. "Het is daar oorlog". Ze is ongelooflijk blij om aan boord te zijn en steekt haar duim op. "I am so happy!" Op welk schip ze is beland en waar ze heen zal worden gebracht, weet de vrouw niet. Ze hoopt op een toekomst als kapster in Engeland. Stralend ontbloot ze een volle borst waar haar zoontje tevreden aan begint te zuigen.

In de namiddag worden ook nog eens de 222 migranten die door het Panamese koopvaardijschip waren gered aan boord genomen. Het helikopterdek zit nu bomvol. Er hangt een stank van oud zweet, de migranten hebben zich wie weet hoe lang niet gewassen en dragen vieze kleren. Er worden bekertjes rijst uitgedeeld. De flesjes water zijn niet aan te slepen.

De reddingsoperaties vinden ver buiten het Triton-patrouillegebied plaats, op maar 50 kilometer van de Libische wateren. Het is dan ook dik twintig uur varen naar Sicilië. Daar meert de Godetia woensdagmiddag aan. Vlak voordat de migranten van boord gaan, klimt de commandant weer op de ijzeren medicijnkist. "Ik had beloofd dat ik jullie veilig naar Italië zou brengen. We zijn er. Hier zullen de Italiaanse autoriteiten zich over jullie ontfermen. Jullie zijn nu in Europa. Welkom in Europa." De migranten klappen luid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden