Julidans is niet meer weg te denken

Onvergetelijk was dit jaar 'Dunas' van de Europese belofte Sidi Larbi Cherkaoui. (DAVID RUANO)

Wat begon als zomers programmavullertje is uitgegroeid tot een festival dat ook internationaal in hoog aanzien staat: Julidans in Amsterdam.

Eind jaren tachtig bleef de Amsterdamse Stadsschouwburg met een gat in de zomerprogrammering zitten toen Het Nationale Ballet zijn nieuwe thuishonk Het Muziektheater betrok. Julidans vulde de leemte van niet-taalgebonden producties in het toeristenseizoen, en zie: twintig jaar later is het uitgegroeid tot (inter)nationaal succesvol dansfestival in meerdere Amsterdamse theaters. Zo’n succes had de festivalleiding, een duoschap van impresario Jaap van Baasbank en schouwburgprogrammeur Luuk van Eijk, vast nooit voorzien: ze programmeerden de afgelopen twintig jaar vooral naar eigen smaak. Een echte lijn is uit de programma’s dan ook niet te distilleren – of die van weerbarstigheid misschien?

Laten we het erop houden dat Julidans stevig is verankerd in de postmoderne theaterdans. Wie houdt van klassiek ballet of hardcore modern is bij Julidans aan het verkeerde adres. Zonder jachtig op zoek te zijn naar trends is de programmering toch altijd heet van de naald en bestaat ze uit namen die te boek staan als ’hot’. DV8 (Lloyd Newson), Ultima Vez (Wim Vandekeybus) en Troubleyn (Jan Fabre ) zijn groepen die met enige regelmaat terugkeren. Grote gemene deler: dans geldt niet als virtuoos doel op zich, maar als betekenisdrager van iets ’groters’.

Daarom noemt het festival zich in zijn programmatoelichting schatplichtig aan Pina Bausch, de moeder van het danstheater, die vorig jaar overleed en die in de 20ste editie een centrale plaats kreeg toebedeeld. Bausch stelde in haar hoogtijdagen in de jaren tachtig alle theatrale en dansante middelen die ze tot haar beschikking had ten dienste van haar levensbeschouwing, die even gelaagd was als de menselijke relaties die ze voor het voetlicht bracht.

Welbeschouwd doolt de geest van ’Die Pina’ door alle voorstellingen van Julidans, dat met dit jubileum een ijzersterke editie in zijn annalen mag schrijven. Naarmate de jaren vorderden, keek het festival wereldwijd steeds verder, waarmee de maatschappelijke, vaak emanciperende, spanwijdte toenam. In deze editie nam de tot vrouw omgebouwde Chinese ex-legerkolonel (tegenwoordig is ze choreografe) Jin Xing genderkwesties op de korrel en was er voor het eerst een dansgroep uit Syrië te gast met een voorstelling over sociale rolpatronen in de Arabische wereld.

Ook wierp Julidans zich zoals altijd op als pleisterplaats voor hybride danskunsten. Onvergetelijk was dit jaar ’Dunas’ van de Europese belofte Sidi Larbi Cherkaoui die met flamencokoningin María Pagés een zwoele dansontmoeting beleefde en daar op eenvoudige wijze wereldvraagstukken aan wist te verbinden. De andere, momenteel meest succesvolle hedendaagse dansmaker Akram Khan ging in ’Gnosis’ terug naar zijn Bengalese dansroots en zette traditionele kathakdans desondanks, of dankzij, in nieuw perspectief.

Oudgediende Jan Fabre bracht een nieuwe vrouwensolo en raakte de kern van liefde, afscheid en verlangen in een knotsgek landschap van sintels, modeltreintjes en kanariepieten.

Ook de Canadese choreografe Marie Chouinard doet al jaren mee, maar in ’The golden mean’ oversteeg ze haar fascinatie voor ongetemde lijfelijkheid in overtreffende trap. Haar dansers, elf kirrende gouden fauntjes, verbeeldden al minnespelend onze onbewuste mythische angsten en verlangens.

De eveneens Canadese Dave St-Pierre ging ook, letterlijk, op zoek naar de naakte waarheid. Deze, als ’pornografische zoon van Pina Bausch’ geëtiketteerde choreograaf, wist niet dieper te gaan dan de platte buitenkant van de getoonde genitaliën.

Dan was de nieuwkomer Fabien Prioville, ex-danser van Bausch’ dansgroep uit Wuppertal, een relevatie. In het parallelprogramma NEXT, een presentatie van een nieuwe lichting dansmakers, presenteerde hij ’Jailbreak Mind’, een Bausch-getrouwe collage rond thema’s als virtueel versus werkelijkheid, individu versus informatiemaatschappij. Verbluffend was zijn gebruik van multimedia, die het kleine Melkwegtheater veranderden in New York gezien vanuit een helikopter.

Emio Greco en Pieter C. Scholten wierpen zich op als de Viktor & Rolf van de dans door hun première vooraf te laten gaan door de lancering van een eigen parfum. Helaas was het derde deel ’Para I Diso’ uit hun Dante-drieluik, ondanks de fenomenale dansers, niet erg toegankelijk. Het paradijs was hier een monomane, op momenten verre van enerverende plek, duidelijk niet zo prangend tot de verbeelding sprekend als de hel en het vagevuur uit deel één en twee. Dit paradijs miste scherpte, maar gelukkig hadden we het luchtje nog als een modieus ’stukje beleving’.

En ten slotte was daar ’Die Pina’ zelf, van wie de productie ’Kontakthof’ op het programma stond. Het stuk uit 1978 beleefde in 2000 een reprise met louter bejaarden, en vlak voordat Bausch overleed, maakte ze deze versie met jongeren vanaf 14 jaar. In een danszaal, metafoor voor sociale conventies en rolpatronen, deden deze scholieren (dun, dik, slungelig, pukkelig) er in alle onbeholpenheid alles aan om zo gunstig mogelijk voor de dag te komen. Een microkosmos van menselijk onvermogen en kracht tegelijk; een hoogtepunt van deze Julidans.

Niet alle producties waren zo goed als ’Kontakthof’, maar wel aangrijpend, idioot, of tot woede drijvend – vol karakter dus. Een verademing ter afsluiting van een dansseizoen met iets te veel producties die onverschillig lieten. Met dank aan Pina Bausch. ün met dank aan de eigenzinnige festivalleiding Van Baasbank en Van Eijk natuurlijk, van wie de laatste met pensioen gaat en afgelopen week welverdiend het Ereteken van Verdienste van de stad Amsterdam kreeg opgespeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden