Juliana kon zichzelf zijn en vrijuit praten bij Hofmans

Greet Hofmans (ANP) Beeld
Greet Hofmans (ANP)

Majesteiten blijken vaker bevattelijk te zijn voor het ’hogere’ door hun eenzame levenslot. Juliana’s ontvankelijkheid voor Hofmans was dus niet zo gek.

En dan, aldus Cees Fasseur, ’klopt een boze fee aan de paleispoort’. Greet Hofmans kwam, zag en overwon. Het boek Juliana & Bernhard geeft veel redenen voor Juliana’s ontvankelijkheid voor Hofmans: haar minderwaardigheidscomplex, haar onzekerheid, de oogziekte van Marijke, haar eenzaam bestaan als staatshoofd; extra eenzaam omdat Juliana teleurgesteld is in Bernhard, onder meer wegens diens overspelige gedrag. Zo dwingt hij haar – schaamteloos – zijn Britse minnares mee te nemen met vakanties.

Bij Hofmans vindt Juliana zelfvertrouwen, in haar eigen woorden ’de zonnestraal door het sleutelgat’ die haar levenslot verlicht. Als ze ergens mee zit, vraagt ze aan Hofmans: ’Zeg me, lieve Engel, wat vindt ’Boven’ ervan? Heeft u een doorgeving?’ Ze werkt ook van harte mee aan de wat geheimzinnige conferenties op kasteel het Oude Loo ter verspreiding van Hofmans’ heilsboodschap.

De vorstin is dus geheel in de ban van Hofmans. Is dit verrassend? Nee. Zoiets komt meer voor bij koninklijke hoogheden, die door hun eenzame levenslot vatbaar zijn. Dat gold voor de Franse koningin Marie-Antoinette die was geboeid door de opwindende strijker en handoplegger Mesmer. We weten dat koningin Sophie van Nederland betoverd werd door het waanzinnig populaire medium Daniel Home. Hij laat haar geloven dat de ziel van haar overleden zoontje Maurits nog leeft. In 1857 ontvangt de Franse keizerin Eugénie hem. Zij zou via hem de hand van haar dode vader hebben geschud, was daar opgetogen over. Maar toen het licht plotsklaps aan ging, bleek die hand de voet van Home zelf te zijn. Er ontstonden politieke verwikkelingen rond Home en hij werd gedwongen Frankrijk te verlaten. En dan was er de Russische tsarina die werd behekst door Raspoetin. Er is dus niets nieuws onder de zon.

Maar net als deze vorsten begeeft ook Juliana zich op glad ijs, zeker voor wat betreft haar vlijtige deelname aan de Oude Loo-conferenties. De koningin zag niet in, aldus Fasseur, ’dat wat zij als privépersoon nastreefde, zij zich in haar ambt als staatshoofd niet kon veroorloven’. Maar voor Juliana is het nu juist zo heerlijk, dat ze met Hofmans en de gelovigen eromheen vrijuit kan praten, zichzelf en gewoon kan zijn.

Dit blijkt bijvoorbeeld na een onsamenhangend betoog over ’het Leven als raadsel van probleemstelling’ door een Hofmans-kundige. Niemand snapt er een snars van en er valt een lange, lange stilte. Pas als de koningin zegt: ’Dit was heel diep’ – klapt iedereen luid. Kortom, men praat haar naar de mond; duidelijk blijkt dat men vooral voor de Koningin komt, iets wat zij juist niet wil.

Fasseur beschrijft hilarische ’gewoon-momenten’ bij deze conferenties: zo staat Juliana als een soort juffrouw van de garderobe jassen aan te nemen, en organiseert ze een gezamenlijke zwempartij, die niemand wil. Zij laat badpakken uitdelen - niemand durft tegen te spreken.

De Oranjezucht neemt gevaarlijke trekken aan in Juliana’s kring van vrienden die ook ’in Greet’ zijn. Deze lieden krijgen steeds meer invloed op haar. Zo schrijft er een: „Wij zijn met een roeping om je heen gezet. Wat willen we niet allen graag meechaufferen”. Deze vrienden – en dan vooral Juliana’s secretaris Walraven van Heeckeren en zijn vrouw – drijven met hun stokerijen de koningin en de prins steeds meer uit elkaar. Dan staat de koningin, aldus Fasseur, ’eenzaam en alleen’. Ze is vervreemd van haar man, kinderen, politici, en vele vele anderen. Ze is dan geregeld in tranen, vraagt aan mensen om zich heen: ’Sta je achter mij?’

Uiteindelijk geeft ze toe: ze moet breken met Hofmans en haar hele kring vertrouwelingen. Men kan haar toch bewonderen, want deze breuk is als cold turkey – ze houdt zich eraan en zal de volgende 24 jaar haar taak als staatshoofd onberispelijk vervullen. Zij aanvaardt haar levenslot en handelt ernaar. En het huwelijk blijft in stand – niet minder dan nog 48 jaar.

Dit is een passage uit het referaat van Reinildis van Ditzhuyzen bij de presentatie van Juliana & Bernhard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden