Juist nu is de tijd gunstig voor vrije notaristarieven

De notaristarieven staan al meer dan vijftien jaar ter discussie. In 1985 betitelde de Sociaal-economische Raad (Ser) de marktwerking binnen het notariaat als gebrekkig. Daardoor stegen de inkomens veel te sterk en waren vooral de huizenkopers onnodig duur uit. In de concept-versie van het Advies werd voorgesteld zonodig het domein-monopolie af te schaffen om lagere tarieven af te dwingen. De notarislobby zorgde ervoor dat deze passage niet terechtkwam in de definitieve versie.

Sinds 1985 is er veel gebeurd. De populariteit van een eigen huis is sterk gestegen. Het aantal transacties en de huizenprijzen zijn verdubbeld. Het aantal afgesloten hypotheken is zelfs verdrievoudigd. Kassa voor de notaris. Consumentenorganisaties hebben er samen met organisaties van makelaars en bouwondernemers voor gezorgd dat er goede standaardcontracten zijn, die inmiddels bijna altijd worden gebruikt.

Dat bespaart de notaris een hoop werk. Automatisering en modellenboeken hebben ervoor gezorgd dat het opmaken van akten en de noodzakelijke controles steeds minder tijd kosten. In de praktijk is de notaris zelf steeds minder betrokken bij het opmaken van akten. De medewerkers van de notaris doen dit werk doorgaans uitstekend.

Kassa voor de notaris. De winsten binnen het notariaat zijn zó hoog dat menig notaris zich ervoor geneert. Omdat de beroepsorganisatie de tarieven verplicht voorschrijft, mogen notarissen hun tarieven niet verlagen, zelfs als zij dit willen. De notarislobby heeft de hoge tarieven bij het ministerie van justitie altijd met succes verdedigd, met als argument dat de winsten bij woningtransacties nodig waren om de verliezen bij de familiepraktijk te dekken.

Na uitgebreid onderzoek in opdracht van de overheid moest ook het ministerie van justitie in 1994 erkennen dat het notariaat een verkeerde voorstelling van zaken had gegeven. De regering kondigde aan op korte termijn vrije tarieven te zullen invoeren. Vrije tarieven leiden naar verwachting tot veel lagere tarieven bij het kopen van een huis.

De notarissen gaven zich niet gewonnen, maar intensiveerden hun lobby. Hoogleraren en ambtsdragers, veelal nauw verbonden met het notariaat of met de Stichting tot bevordering van de notariële wetenschap, slagen er nu alweer vier jaar in twijfel te zaaien bij de leden van de Tweede Kamer. Toch komen zij niet met wetenschappelijk onderbouwde argumenten. De stellingen van de lobby komen telkens op hetzelfde neer: vrije tarieven leiden tot lagere tarieven, waardoor de dienstverlening van de notarissen mogelijk minder wordt. Of misschien wel partijdig, of minder onafhankelijk, of misschien wel duurder. De notarissen halen zelfs iemand uit Canada over om de Tweede-Kamerleden te informeren over de rampspoed van vrije tarieven aldaar. Dat bleek overigens erg mee te vallen. Van rampspoed was al helemaal geen sprake, wel van lagere tarieven.

Angst

Rode draad in alle betogen is angst, twijfel en onzekerheid. Het notariaat heeft zo lang in een beschermde positie gezeten dat men kennelijk niet meer gelooft in eigen kunnen. De notarislobby stelt de notaris voor als een zwalkende ondernemer, niet in staat zijn eigen bedrijf te runnen, krampachtig op zoek naar klandizie en voor een habbekrats te koop voor zaakjes waar de notaris zich vroeger verre van gehouden zou hebben.

Op die manier maakt de beroepsgroep een karikatuur van zichzelf. En waarom? Het notariaat behoudt immers zijn kip met de gouden eieren: het domeinmonopolie. Iedere koper van een woning moet ook straks nog naar de notaris. Het eigen-woningbezit zal de komende jaren naar verwachting fors toenemen. Niet alleen door nieuwbouw, maar ook door de verkoop van huurwoningen.

Het moment van invoering van vrije tarieven is dus nu juist buitengewoon gunstig. Waar zijn de notarissen bang voor? Maar belangrijker nu: waar is onze volksvertegenwoordiging bang voor? Paars staat voor marktwerking en krachtige bestrijding van kartels. De Tweede Kamer zou er goed aan doen vrije tarieven onmiddellijk en volledig toe te staan. Bandbreedtes en overgangstermijnen zijn in deze markt volstrekt overbodig. De consument heeft nu lang genoeg te veel betaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden