Opinie

Juist met weinig geld kan natuur bloeien

Corsica: mooie natuur, omdat er op veel plekken nauwelijks economische activiteiten zijn en de natuur dus zijn gang kan gaan. ©AFP Beeld
Corsica: mooie natuur, omdat er op veel plekken nauwelijks economische activiteiten zijn en de natuur dus zijn gang kan gaan. ©AFP

Natuurbeschermend Nederland is de weg kwijt. Het beschermt knutsellandschapjes en dat kost ook nog veel geld. Het moet anders: doe niks en kijk hoe het bos groeit

Ik schrijf dit vanuit Corsica, na een wandeling van bijna zeven uur door de bossen. Dat is eigenlijk vreemd, want meer dan honderd jaar geleden waren er nauwelijks bossen. Het hele eiland was afgekloven door de geiten en de schapen, de enige bomen waren olijfbomen.

Ik ben op wat rotsblokken geklommen om te kijken of er windmolens stonden. Per slot van rekening is de nieuwste hippe gedachte in Nederland dat we om de bossen te financieren ze vol moeten planten met windmolens. Helaas zag ik alleen maar bos. Dat is vreemd, want meer dan honderd jaar geleden stond Corsica vol met windmolens voor de productie van onder meer olijfolie.

Verdwijnen economie
Het mooie van Corsica is dat de natuur zo is opgebloeid door het verdwijnen van de economie. De economie van de herders is ingestort, de olijfboomgaarden zijn verlaten, de mensen trokken naar de kust en zo ontstond gratis en voor niets de meest prachtige natuur. Geen subsidies, geen Postcodeloterij, geen knottende vrijwilligers, geen Staatsbosbeheer, geen Natuurmonumenten, geen Wagenings kenniscomplex en dus: veel natuur.

De crisis in de Nederlandse natuurbescherming kan het beste worden afgemeten aan de kwaliteit van de oplossingen. En dan is het goed mis. Neem het windmolenbos dat door het Innovatienetwerk is bedacht.

Gespeend van ieder ondernemerschap wordt in kringen van gesubsidieerd Nederland gedacht dat als je twee niet door het publiek gedragen oplossingen met elkaar kruist (de aanleg van bossen en windmolens in Noord-Nederland) je iets positiefs krijgt. In commerciële termen zou het betekenen dat de oplossing voor een restaurant met slechte bediening is dat je ook slecht eten gaat serveren.

Ecologische Hoofdstructuur
De natuurbescherming krijgt nu vooral de rekening gepresenteerd van de al jaren oplopende beheerskosten. Het stoppen van de aanleg van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is niet zozeer een kwestie van de hoge kosten van de laatste aankopen, maar vooral de hoge kosten die worden gemaakt ten behoeve van het eeuwigdurend beheer.

Het knappe is dat de natuurbescherming in staat is geweest om naarmate men meer grond kreeg (schaalvergroting) de kosten voor het beheer te laten toenemen. De oorzaak: het centraal stellen van het 'waardevolle' cultuurlandschap.

Vanuit de tot in de puntjes gerestaureerde landhuizen en kasteeltjes is de vaderlandse natuurbescherming het rampenlandschap van 1900 gaan promoten, met zijn stinkende sloten, afgekloven heidevelden en dode stuifzanden. Het in stand houden van deze rampen kost veel geld. Tot overmaat van ramp zijn deze knutsellandschapjes ook nog eens door de terreinbeheerders aangemeld voor Natura 2000 als zijnde 'de pareltjes van onze natuur'. Dus nu 'moet het van Europa'.

Nep
Al deze relicten uit vroeger tijden die moeten worden behouden, doen vooral denken aan de rijke Engelse landheren die op hun landgoed een ruïne lieten reconstrueren. Lekker romantisch, volkomen nep en het had niets met natuur te maken. Maar erger, zo heeft men alles duur gemaakt. En nog erger, zo heeft men ook de EHS verraden.

De EHS is in de jaren tachtig ontstaan: een tijd van crisis. Ook toen was er niet veel geld en bedacht men dat het beter was natuur en agrarisch landschap te scheiden. In de natuurgebieden kon de natuur haar gang gaan - de Oostvaardersplassen hadden ons geleerd dat er zonder al te veel menselijk ingrijpen en heel goedkoop dan de mooiste natuur kon ontstaan - en in de agrarische gebieden konden de boeren hun gang gaan en hoefden we hooguit te letten op een mooie aankleding van het landschap. Als we dat hadden aangehouden, was het allemaal betaalbaar gebleven. Maar ja, toen kwamen de jaren negentig en het kon financieel niet op. En dus gingen we ons beheer met goud omranden.

Met als gevolg dat de Nederlandse natuurbescherming anno 2011 het beste is te vergelijken met een huisvrouw uit de jaren vijftig die haar huisje proper op orde houdt: de wilgjes geknot, het zand gestoven, het heitje aangeharkt en het rietkraagje strak geknipt. Desnoods moeten daar zelfs bossen voor verdwijnen.

Want dat is het idiote. Nu moeten er windmolens worden geplaatst om nieuwe bossen te financieren, terwijl elders door de terreinbeheerders - tot woede van de burgers - bossen worden gekapt voor stuifzanden, heideveldjes en hoogveentjes. Nog idioter, dezelfde cultuurlandschapfanaten zeggen dat als 'je niets doet, heel Nederland een groot bos wordt'. Maar waarom zijn die windmolens dan nodig om dat bos te betalen?

In Corsicaanse termen zou het betekenen dat alle bossen moeten worden gekapt om weer plaats te maken voor het rijke landschap van 1900. De toekomst voor de natuur ziet er in Zuid-Europa echter veel beter uit dan in Nederland. Daar is namelijk de komende jaren geen geld voor natuurbescherming. Geweldig!

Het is een misverstand dat natuur alleen beschermd kan worden met veel geld. Natuurlijk moeten we werken aan een nieuwe financieringsstructuur met nieuwe economische dragers, maar we moeten ook de kosten voor het beheer naar beneden draaien, en fors. Lekker niets doen en kijken hoe het bos groeit.

Wandelingen door Corsica leren dat dit de natuur alleen maar ten goede komt. Maar zover is het hier nog lang niet, want de Nederlandse natuurbescherming is niet zozeer financieel alswel inhoudelijk failliet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden