Juist doven kunnen als vrijwilliger in het buitenland laten zien dat je ook zonder gehoor een volwaardig burger kunt zijn.

Op een van de foto's is een bouwplaats te zien, op de stoffige bruine grond staat half-afgebouwde bakstenen muur. ,,Ja, ze zijn al aan het bouwen”, lacht Marijn de Boer (21).

,,In Nederland moet je uitgebreid toestemming vragen, maar in India gaat dat heel snel”, vult Martine Wattel (20) aan.

Het clubhuis voor doven komt er, nadat zij in India die suggestie deden tijdens een bijeenkomst met de plaatselijke Rotary. Het clubhuis - waar Martine en Marijn de Indiase krant The Hindu mee haalden - moet een ontmoetingsplaats worden voor doven. Maar er komen ook cursussen gebarentaal voor ouders en een restaurant waar doven kunnen werken.

Het project komt voort uit het vrijwilligerswerk dat Marijn en Martine vier maanden verrichtten in de Zuid-Indiase stad Trichy. Ze zijn 'meisjes, blank en doof' en dat alleen al baarde veel opzien. ,,De dove kinderen met wie we werkten, waren verbaasd dat in Europa en de Verenigde Staten ook doven zijn. En dat wij alleen op reis waren, zonder onze ouders, vonden Indiërs ook heel ongewoon en onveilig. In India worden doven zoveel mogelijk thuis gehouden. Een boodschap doen ze nooit, omdat hun ouders bang zijn dat ze met het verkeerde thuiskomen.”

Marijn en Martine zijn beiden sociaal-pedagogisch werker en activiteitenbegeleider. Ze werkten in India bij het opvanghuis Holy Cross, waar naast dove, ook autistische en verstandelijk gehandicapte kinderen onderwijs volgen.

Het begin was moeilijk. De dove kinderen krijgen er les in gesproken Tamil en Tamil-gebaren, voor Martine en Marijn lastig te volgen. En een echte opdracht was er niet. De twee observeerden daarom maar het onderwijs aan autistische en aan verstandelijk gehandicapte kinderen. Martine: ,,We konden wel wat adviezen geven over de opzet van lessen, maar we wilden ook weer niet als wijsneus overkomen. En dit was eigenlijk juist onze kans om iets voor de dove kinderen te doen. Eerdere buitenlandse vrijwilligers hadden hen geen aandacht gegeven, omdat ze geen gebaren beheersen.”

Op eigen initiatief besloten Marijn en Martine lesmateriaal voor de dove kinderen te maken. Een legpuzzel van piepschuim en papier, waarmee de kinderen woorden kunnen leren, een kleurencirkel en materiaal waarmee ze verschillen kunnen leren: een dik en een dun poppetje, een huisje van karton om 'dichtbij'

en 'verweg' uit te leggen. Na een paar weken beheersten Martine en Marijn de Tamil-gebaren voldoende om met de dove kinderen van Holy Cross te kunnen communiceren.Vanaf dat moment konden ze goed met hen werken. Tot echt diepe gesprekken kwam het niet, ook niet met de volwassenen. ,,Ik had met hen willen spreken over bijvoorbeeld de positie van de vrouw”, zegt Martine. Marijn: ,,En met de kinderen over wat ze allemaal kunnen als dove. Dat ze advocaat kunnen worden, of arts, net als horenden. Wat ze later willen gaan doen, daar zijn dove kinderen en hun ouders in India niet bewust mee bezig.”

De verschillen met Nederland vonden de twee 'frustrerend'. Martine: ,,In India accepteren doven hun positie gewoon en denken er verder niet bij na.” Doven hebben in Nederland eigen sportclubs en gezelligheids-en belangenverenigingen. De dovencultuur (inclusief natuurlijk de gebarentaal)krijgt veel aandacht. Marijn vind het het belangrijkst dat zij daarover informatie hebben kunnen geven. Vanuit Nederland lieten de twee een dvd opsturen:

'Doof, nou en'. ,,De kinderen, ouders en onderwijzers in Trichy die dat zagen, waren echt verbaasd: dat ouders en onderwijzers in Nederland kunnen gebaren! En een tolk gebarentaal erbij, dat is in India ook ongewoon.” Martine: ,,Dat we ons gezicht hebben laten zien en zelf zijn gaan reizen is al belangrijk. Mensen in India waren erg bezorgd: 'Hoe weten jullie dan welke bus jullie moeten nemen?' Maar met ons 'communicatieboek' waar we Engelse zinnetjes in schreven, ging dat prima. Door te laten zien wat we allemaal doen, kunnen we al helpen. Wij hebben zaadjes gezaaid, die kunnen ze nu zelf laten groeien.”

Het kostte Marijn en Martine veel moeite dit vrijwilligerswerk te vinden. Ze wilden aanvankelijk naar Afrika. ,,We hebben via internet gezocht en een organisatie voor vrijwilligerswerk benaderd, maar die vond het te moeilijk: twee doven.” Uiteindelijk kwamen ze via hun ambulante begeleiders bij Holy Cross terecht, dat jarenlang contact had met het instituut voor doven - nu Viataal - in Sint Michielsgestel.

Belangenorganisatie het Dovenschap vindt het belangrijk dat steeds meer dove mensen betrokken raken bij het ontwikkelingswerk voor doven. Om hen te helpen bij het vinden van zulk werk in het buitenland, heeft de organisatie een werkgroep ingesteld die de mogelijkheden heeft geïnventariseerd. Op 15 mei wordt daarover in Sint Michielsgestel een seminar gehouden, waarbij doven over hun ervaringen in het ontwikkelingswerk vertellen. Het Dovenschap wil daarna een project starten voor ontwikkelingssamenwerking voor en door doven. In Finland loopt al meer dan tien jaar een dergelijk project van de nationale dovenorganisatie.

Een klein aantal Nederlandse doven heeft inmiddels ontwikkelingswerk gedaan in onder meer Tanzania, Brazilië en Zuid Afrika. Martine en Marijn hebben nog wel wat tips.

Je moet zorgen dat je vooraf een zo duidelijk mogelijke werkopdracht krijgt. Je moet eraan denken veel informatie mee te nemen over doven en over voorzieningen die in Nederland heel gewoon zijn. ,,Folders over de flitsbel bijvoorbeeld, die met lichtsignalen waarschuwt als er aangebeld wordt.”

Marijn: ,,En je moet sterk in je schoenen staan en liefst met z'n tweeën gaan, zodat je kunt praten over hoe je problemen kan aanpakken.” Martine: ,,Liefst met een goede vriendin, anders kan het fout gaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden