'Juist die overgave geeft rust'

Zuster Monica werkt in een parochie die twee keer in conflict kwam met het bisdom. In het klooster komt ze ook in actie als de toiletten verstopt zijn.

Zoals veel in haar leven is ook de recente stap van zuster Monica Raassen wat ongebruikelijk. Ze is pastoraal werkster geworden, in de parochie Sint Jan de Doper, Vecht en Venen (op de grens van Utrecht en Noord-Holland). De parochie kwam dit najaar in het nieuws door de schorsing van pater Harry Huisintveld die een eigen invulling gaf aan de eucharistieviering van Witte Donderdag.

Het ongebruikelijke is dat ze als religieuze aan een parochie verbonden is. Slechts een enkeling combineert klooster en parochie in een dienstverband. Haar klooster heeft haar toestemming gegeven. Haar medezusters missen haar inzet nu 20 uur per week. Zelf noemt ze haar stap, die al lang een diepe wens was, 'spirituele kruisbestuiving'. "Ik kan met dit werk mijzelf verrijken, en daardoor ook de gemeenschap waarin ik leef."

Zuster Monica (53) is de jongste van de acht kanunnikessen van het Heilig Graf die in de priorij in Maarssen leven volgens de regel van Augustinus. Voor ze intrad is ze vijftien jaar getrouwd geweest. Ze wist dat ze jong weduwe zou zijn, haar man was tientallen jaren ouder. Met een vrolijke blik: "Hij heeft een mooie leeftijd bereikt en we hadden een gelukkige tijd samen." Met de kinderen uit zijn eerste huwelijk heeft ze nog altijd contact, en ook met de kleinkinderen en achterkleinkinderen.

Als jong meisje voelde ze zich geroepen om priester te worden. "Het was een teleurstelling toen ik hoorde dat dit niet kon. Ik kon zelfs geen misdienaar zijn." Dat was in 1968. Ze werd verliefd, trouwde, studeerde fysiotherapie en zorgde voor haar man toen die dement werd. Hij stierf in 2001. In die periode stierven ook haar ouders.

Ze was actief in de kerk, maar aan een leven als kloosterling dacht ze niet. Op een keer na. "Ik stond bij het graf van mijn man en even ging het door me heen wat er verder zou komen in mijn leven, een nieuwe relatie of het religieus leven." Korte tijd had ze een nieuwe relatie. "Ik weet nog wel dat ik opgelucht was dat het dus geen leven in een klooster was geworden."

Een vriendin nam haar in 2004 voor drie bezinningsdagen mee naar Maarssen, naar de priorij. Een modern klooster, sober en kaal. "Ik had geen idee dat je in zo'n schoenendoos een vrolijk leven kon leiden. Weer thuis zat ik aan een glaasje port. Het was woensdagmiddag een uur of vijf. Ik wilde terug. Eerst dacht ik dat het zo over zou gaan. Dat is niet gelukt."

Net zo verliefd
Ze vergelijkt het kloosterleven met een huwelijk. "Je bent net zo verliefd, maar er zit alleen geen lijf bij." Ze trad in 2006 in. Zes jaar later deed ze haar eeuwige gelofte. "Je bent sneller getrouwd dan ingetreden in het klooster. Maar het is goed dat daar wat jaren tussen zitten." Dat ze hier gelukkig is, is haar aan te zien.

De afgelopen acht jaar heeft ze 'veel' over zichzelf geleerd. "Je kunt wel denken dat zuster A eigenlijk zus zou moeten zijn en zuster B eigenlijk zo, maar zo zijn ze nu eenmaal niet. In een kloostergemeenschap kun je maar een ding veranderen en dat is je eigen gedrag." Met een blik op de muren: "Als er hier behang was, zouden er wat bobbels in zitten want er was vast wel eens een zuster achter geplakt."

Voor een leven met enkel vrouwen zou ze normaal gesproken nooit gekozen hebben. "Liefst zat ik in een mannenklooster, of nu ja, in een dubbelklooster, met een mannen- en een vrouwenafdeling." Maar haar orde heeft nu eenmaal enkel vrouwelijke religieuzen.

Ergens vanuit het habijt klinkt haar mobiel. Ze excuseert zich. Zuster Monica is verantwoordelijk voor technische zaken. Er is een probleem met verstopte toiletten. Na het interview komt ze kijken, belooft ze aan de telefoon. "Het klooster is geen toevluchtsoord om je veilig en geborgen te voelen. De keuze hier te leven moet echt een antwoord zijn op een uitnodiging. Van hogerhand natuurlijk."

Al voor pater Huisintveld geschorst werd, was er sprake van dat Monica in zijn parochie zou komen als pastoraal werkster. Ze vervangt hem niet, dat kan ook niet. Anders dan priesters mogen pastoraal werkers tijdens een eucharistieviering niet voorgaan en ook niet preken of het evangelie lezen. "Dat doet pijn en ik denk dat die pijn nooit overgaat. Maar ik ben er wel voor dat de regels gehandhaafd worden. Je moet een weg vinden om er goed mee om te gaan. Dat vind ik de uitdaging: om binnen het kader van richtlijnen van de rooms-katholieke kerk een weg te vinden die aansluit op mijn religieuze belevingswereld en die van anderen."

Regels zijn er ook voor de teksten die een priester tijdens de eucharistieviering hoort uit te spreken. Als een priester ervan afwijkt komen er problemen. Op de details van de schorsing van Huisintveld wil ze niet ingaan. "Het is nu vooral belangrijk dat er weer rust komt in de parochie, zeker omdat we eerder al onder vuur lagen." (zie kader)

Loslaten
Wel stelt ze vast dat de kerkbanken na de beroering leger zijn geworden. "Al weet je niet of het echt hierom gaat, of dat mensen toch al half vertrokken waren en dit de druppel was." Het incident rond Huisintveld ging over teksten die klinken rond de eucharistie. Zuster Monica: "Die teksten zijn niet altijd meteen voor iedereen toegankelijk. Dat gold in de tijd dat de mis nog in het Latijn was en dat is nu de teksten in het Nederlands zijn voor sommigen weer zo. Ik zie dat niet als een bezwaar. Integendeel. We moeten het niet allemaal willen begrijpen, want dan wil je het ook grijpen, beheersen, dat vind ik zo calvinistisch. Liever laat ik me inspireren door Augustinus, die zegt dat als je het begrijpt, het dan God niet meer is. Durven laten en loslaten, dat is wat ik geleerd heb in acht jaar kloosterleven. 'Ik sta met lege handen en ik begrijp het ook niet altijd'. Zoiets. Juist die overgave geeft rust."

Een ding stelt ze vast: de communicatie van het bisdom naar de parochies kan wel wat beter. "Ik mis het gevoel dat de bisschop de herder van de gelovigen is die met mildheid tracht de 'kudde' op de goede weg te leiden." Het zou helpen, denkt ze, wanneer er vaker een dialoog mogelijk was en er niet meteen formele procedures in gang gezet zouden worden. Misschien moeten er, zoals paus Franciscus voorstelt, meer vrouwen in de kerkleiding komen om die wat mildere kant te benadrukken, suggereert ze. Schalks: "Een bisschop heeft kanunniken als raadgevers, misschien zou een kanunnikes daar ook een rol in kunnen spelen."

Dat het bisdom de regels weer handhaaft nadat die decennialang niet zo helder waren, kan ze wel waarderen. "Maar het is ook belangrijk om waardering uit te spreken voor de mensen die jarenlang de kerk draaiende hebben gehouden toen de regels wat anders werden geïnterpreteerd, en niet een bak richtlijnen over hun hoofd uit te storten, waardoor ze het gevoel krijgen dat ze alles verkeerd hebben gedaan." Haar roeping - als vrouw ooit priester te worden - die maakt ze niet mee, denkt ze.

Haar streven? "Meer waarachtigheid en meer hartelijkheid in de kerk. Ik ben zelf nogal nuchter. Ik kan niet veinzen, ik ben ook niet vlekkeloos. Het gaat erom dat de gevoeligheid en de liefde groeien voor het grotere, het overstijgende, dat wat we God noemen."

Zuster Monica
Zuster Monica Raassen (53) groeide op in Amsterdam. Ze trouwde met een man die veel ouder was en werd weduwe op haar 40ste. In 2006 trad ze in bij de priorij Emmaus in Maarssen. Daar is ze de jongste van elf zusters, van wie drie elders wonen. Vanaf oktober dit jaar is ze in Maarssen als pastoraal werkster verbonden aan de parochie van Sint Jan de Doper, met als taak catechese en gemeenteopbouw. Zo organiseert ze bijeenkomsten voor jongeren die zich voorbereiden op het vormsel samen met hun ouders en ook een ontmoetingsdag voor zieken. Op haar Facebookpagina bericht zuster Monica over het leven in het klooster.

Parochie onder vuur
Twee keer kwam de parochie Sint Jan de Doper in aanvaring met het aartsbisdom Utrecht. Pastoraal werker Tejo van der Meulen dreigde begin vorig jaar ontslagen te worden, omdat hij een zieke priester deels vervangen had tijdens een viering. Dat ontslag ging dankzij een bemiddeling niet door. Deze maand schorste aartsbisschop Eijk pater dominicaan Harry Huisintveld voor een jaar, omdat die tijdens een viering was afgeweken van de voorgeschreven liturgische tekst. Sint Jan de Doper bestaat uit negen kerken, van Abcoude tot Maarssen en heeft een grote groep betrokken parochianen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden