Jubilerende zionisten kunnen met moeite de eenheid bewaren

BAZEL - In de stad is er geen plek waar zijn afbeelding niet hangt: Theodor Herzl, de vader van het zionisme. De man die 100 jaar geleden het eerste Zionistencongres bijeenriep in Bazel, is alom aanwezig. Warenhuizen hebben hun aanbod afgestemd op het jubileum van het eerste Zionistencongres; tentoonstellingen, films en toneelstukken laten Herzl herleven.

RENSKE HEDDEMA

Ook in het Stadtcasino, waar het eerste congres plaatsvond, is Theodor Herzl nog steeds aanwezig. In de zaal waar 100 jaar geleden de 200 afgevaardigden van het eerste congres de balkons bevolkten, hangt nu een metershoog portret van de man die in “Bazel de Jodenstaat stichtte”. De woorden die Herzl in 1897 in zijn dagboek kon noteren, zijn minstens zo legendarisch geworden als de beweging waaraan hij in de eerste jaren richting zou geven. Herzl die in 1904 stierf, zou zijn droom niet in vervulling zien gaan. Evenmin wist hij dat Bazel in totaal 10 keer gastheer zou zijn van het Zionistencongres, de laatste na de oorlog, een jaar voordat de staat Israël een feit zou zijn.

Hitte

Niet iedereen heeft onder de aanhoudende hitte respect voor het historische decor van het Stadtcasino. De afgevaardigden netwerken zich al transpirererd door de wandelgangen: academici, zionisten uit alle landen, inwoners van Bazel. In de zaal zonder airconditioning zijn het merendeel van de toespraken, afkomstig van theologen, historici en sociologen, beschouwend van aard.

De gemeenschappelijke noemer die iedereen verbindt is de vraag naar de richting die het zionisme nu kan geven aan de Joodse gemeenschap. Israël wordt hoogstens aangestipt.

Zelfs de Israëlische politicus Avraham Burg liet zich tijdens een persconferentie op dinsdagavond niet verleiden tot een commentaar op de politieke leiders in Israël. Burg, die opnieuw kandidaat is voor de socialistische partij, maar ook voorzitter van de Wereld Zionisten Organisatie, stelt zich hier nadrukkelijk op als spiritueel leider. In een terugblik op 100 jaar zionisme kenschetste hij in zijn openingsspeech Herzl als een groot leider, die niet eens altijd echt begrip had voor wat de joden bewoog. Zo had Herzl eerst het idee dat Duits de voertaal zou moeten worden van de nieuwe Jodenstaat. Maar Herzl had een visie en kon de grote lijnen goed uitzetten voor de eerste vijftig jaar, aldus Burg, die zelf afstand nam van de praktijk van de tweede vijftig jaar van het zionisme, toen de joden zich metterdaad vestigden in Israël, en het ideaal bestond van één volk, met één identiteit: een smeltkroes van culturen, die allemaal één moesten worden.

De grote opgave van de volgende vijftig jaar zionisme is volgens Burg een erkenning van het multiculturele en de totaal verschillende opvattingen van joden in Israël en de diaspora. Over het bezwaar, dat de meeste joden nog steeds buiten Israël wonen zei Burg: “De diaspora hoort bij het joodse volk, als de zwaartekracht bij de aarde. De nieuwe staat Israël wordt opgericht in New York, of waar dan ook ter wereld, overal waar joden bijeen zijn in al hun diversiteit. We moeten af van het concept van een smeltkroes, dat iedereen hetzelfde moet worden.”

De politieke realiteit speelde een grotere rol op het jeugdcongres, dat dinsdagavond werd besloten. Een honderdtal jongeren uit Israël en Zwitserland namen een resolutie aan, die de Zwitserse regering verzoekt de staat Israël officieel excuses aan te bieden voor het vluchtelingenbeleid in de oorlog. Bij een van de werkgroepen liepen de emoties hoog op. Jongeren van de Likoed-partij verzetten zich tegen de discussie over de politieke problemen tussen joodse, arabische en palestijnse jongeren. Ze waren immers uitgenodigd voor de viering van een jubileum: 100 jaar zionisme.

Belang

Gevraagd naar het belang van dit congres, zegt Rob Wurms van de Federatie Nederlandse Zionisten, dat het vooral gaat om 'afstand nemen en reflectie'. De dreiging van een breuk tussen de verschillende stromingen, in Israël en daarbuiten, is aanwezig. Wurms spreekt zelfs met enige aarzeling van een crisis in de zionistische Beweging: “Als er echt een breuk zou ontstaan, dan zou dat vreselijk zijn. De verschillen zijn zo groot: niet eens alleen tussen ultra-orthodox en seculair, zelfs al tussen “gewoon” orthodox en liberaal gelovig. Wat er in Israël gebeurt, is het centrale referentiepunt. Daarom volgt de beweging bijvoorbeeld ook de wetgeving in Israël heel nauwkeurig. De bevoegdheid wie zich tot een jood kan bekeren is daarvan een voorbeeld. Als de wet daarover wordt veranderd heeft dat grote consequenties, ook voor joden in de diaspora. Of dit academische congres ooit vertaalt wordt in politieke realiteit weet ik niet. De beschouwingen zijn in ieder geval kritisch.

Zondag wordt de viering van het 100-jarig jubileum van het eerste zionistencongres afgesloten met een groot feest in de stad Bazel.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden