Jubilerende inburgeringstoets werkt averechts

Beeld anp

De toets die immigranten moeten maken om in aanmerking te komen voor een permanente verblijfsvergunning of een Nederlands paspoort, mist zijn doel en moet worden afgeschaft. Dat stelt jurist Ricky van Oers na promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Het zogenoemde inburgeringsexamen - dat deze maand tien jaar bestaat - draagt niet bij aan integratie van immigranten, het zorgt juist voor uitsluiting.

Voor haar onderzoek interviewde Van Oers 163 migranten die al jaren legaal in Nederland wonen en graag genaturaliseerd willen worden. Ook interviewde ze 51 beleidsmakers.

Om er zeker van te zijn dat ze voldoende in de Nederlandse samenleving zijn geïntegreerd worden immigranten die Nederlander willen worden sinds 2003 onderworpen aan een integratietoets. Voor die tijd bepaalde een gemeenteambtenaar in een gesprek of iemand voldoende geïntegreerd was om Nederlander te mogen zijn.

Een kwart van de deelnemers zakt voor het inburgeringsexamen. Maar een deel van de immigranten begint er niet eens aan, weet Van Oers. "Denk aan getraumatiseerde vluchtelingen, analfabeten, mensen in achterstandposities en ouderen. De barrière voor deze toets, waarvoor ze de voorbereiding sinds dit jaar zelf moeten betalen, is te hoog."

Dan is er nog de financiële drempel: deelname aan de toets kost 250 euro. Hierbij komen nog de kosten van de naturalisatie zelf. Wil een gezin naturaliseren, dan is het al gauw duizenden euro's kwijt. Het is moeilijk om de omvang van deze groep te meten, zegt Van Oers. "Maar ik kan met zekerheid stellen dat ze bestaat."

In 2002 ontvingen 29.000 immigranten een Nederlands paspoort, twee jaar later was dat aantal gehalveerd en dat aantal is tot 2010 ongeveer gelijk gebleven. Een rechtstreeks gevolg van de integratietoets, stelt Van Oers. "De toets heeft dus geen integrerende maar een selecterende rol." In de praktijk betekent het dat deze mensen niet kunnen stemmen en minder makkelijk een baan vinden. Een hypotheek of een lening voor een eigen bedrijf krijgen, kost zonder een Nederlands paspoort of permanente verblijfsvergunning meer moeite, stelt de onderzoekster.

Daarnaast heeft Van Oers bezwaar tegen de inhoud van de toetsen, die soms als beledigend worden ervaren. De link naar integratie in de vragen wordt betwist. "Vragen als: 'Wat kun je het beste doen als je twee mannen ziet zoenen op straat en dat stoort je?' Op zulke vragen is geen juist antwoord te formuleren terwijl er wel maar één antwoord wordt goed gerekend. Daarnaast proberen de vragen te toetsen of de nieuwe Nederlanders wel liberaal genoeg zijn. Dat druist juist in tegen het liberale principe van een land waarin ieder zichzelf mag zijn, zolang je de wet niet overtreedt." Minister Asscher gaf onlangs aan nog meer nadruk te leggen op de Nederlandse waarden via een 'participatiecontract' voor migranten.

Immigranten wíllen graag integreren, Nederlands leren en meedoen, zegt Van Oers. "Door de (financiële) barrière die nu wordt opgeworpen, stagneert de inburgering juist."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden