Jouw positie in een gezin zegt bijna niets over je persoonlijkheid

Sceptici hadden zich al eerder uitgelaten over de wankele wetenschappelijke basis van de kinderrij-theorie. Op de foto: een Brabantse familie met 16 kinderen die in 1950 naar Canada emigreerde.Beeld anp

De benjamin van het gezin wil zich altijd bewijzen. Het oudste kind werpt zich op als leider en de middelste broer of zus is vaak behoudend. Herkenbaar? Dan gelooft u volgens wetenschappers in een mythe. Recent onderzoek wijst namelijk aan dat iemands positie in de kinderrij niet of nauwelijks van invloed is op zijn persoonlijkheid.

Even terug in de tijd. Het is 1961 en de Oostenrijkse psycholoog Walter Toman schrijft het, vermoedt hij, voor velen zeer herkenbare boek Family Constellation. Bent u de oudste broer van meerdere broers, vraagt Toman zijn lezers. Dan bent u een leider, een baas eigenlijk. Toman omschrijft iemand die zegt wat hij vindt, soms over lijken gaat omdat hij zichzelf belangrijker vindt dan anderen. En iemand die - zacht uitgedrukt - wat ruw is met vrouwen. "Vrouwen moeten blij zijn om hem te mogen dienen. Een grotere beloning bestaat niet."

Het jongste broertje
Dan de benjamin van het gezin. Heeft hij alleen oudere zussen, dan zijn vrouwen dol op hem. Zijn droomvrouw? Een zorgzaam, moederlijk typje. Zijn het allemaal jongens boven hem, dan is de benjamin grillig, irritant, maar ook verrassend. Dit jongste broertje is lui, maar kan, als hij daar zin in heeft, ook wonderlijke prestaties leveren. En zo zijn er nog vijf zeer minutieus omschreven karakterschetsen van Tomans hand. Want, zo stelde de psycholoog, jouw positie in de kinderrij bepaalt in feite wie je bent. Het kleurt langdurige relaties, bepaalt gedragingen jegens autoriteiten, materie, werk, politiek, religie en filosofie, schrijft Toman.

Weinig tot geen invloed
Onzin, zeggen wetenschappers van de Duitse universiteiten van Leipzig en Mainz nu in een studie gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Julia Rohrer, Boris Egloff en Stefan Schmukle onderzochten data van 5,240 Amerikanen 4,489 Britten en 10,457 Duitsers. Ook namen ze persoonlijkheidstesten af. Data van broers en zussen uit hetzelfde gezin werden vervolgens met elkaar vergeleken en met die van andere gezinnen. Respondenten zijn getest op intelligentie, emotionele stabiliteit, vriendelijkheid, extraversie en zorgvuldigheid. Hun conclusie: iemands positie in de kinderrij heeft weinig tot geen invloed op zijn persoonlijkheid. Wel hebben de oudste kinderen van het gezin in zes van de tien gevallen een hoger IQ. Maar, benadrukken de wetenschappers, het verschil is klein. Hooguit anderhalve punt.

Sceptici hadden zich al eerder uitgelaten over de wankele wetenschappelijke basis van de kinderrij-theorie. In 1983, 21 jaar na de publicatie van Family Constellation, maakt het Zwitserse psychologenduo Ernst en Angst Hun met een meta-analyse duidelijk dat geen enkel onderzoek naar de kinderrij methodologisch overtuigend is. Ook variabelen als genen, cultuur en de relatie met iemands ouders spelen een rol bij de karaktervorming. Pure tijdverspilling dus, zo'n onderzoek naar de invloed van de kinderrij.

Oudste dominant
Maar weer dertien jaar later werpt de Amerikaanse psycholoog Frank Sulloway een blik op de inmiddels befaamde en enigszins beruchte theorie. Hij ontdekt dat eerstgeborenen vaker dominant gedrag vertonen, onvriendelijker zijn en hun ouders gerust proberen te stellen door op te treden als surrogaatouder voor jongere broertjes en zusjes. Andere kinderen in het gezin moeten op zoek naar een nog niet bezette sociale positie en zijn juist daardoor creatiever, zegt Sulloway.

Waarom dan wéér een studie naar die kinderrij als de resultaten steeds zo verschillend zijn? Omdat al die andere onderzoeken slechts een van de kinderen in het gezin bestudeerden, zeggen de onderzoekers van de universiteit Leipzig en Mainz. Of de oudste, of de middelste, of de jongste werd bevraagd. En die gaf niet alleen aan hoe zijn eigen persoonlijkheid in elkaar stak, maar beschreef ook die van broers en zussen. "Die ene persoon kan ook beïnvloed zijn door de mythes over bij voorbeeld de eerstgeborene. Dan is de data onzuiver", aldus de wetenschappers. In de huidige studie zijn voor het eerst verschillende broers en zussen uit hetzelfde gezin bevraagd. Dus, lijken de onderzoekers te willen zeggen, nu klopt het echt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden