Journalistieke kongsi's

Een zekere jalousie de métier valt niet te onderdrukken als een andere krant de lont van groot nieuws weet te ontsteken. En die gevoelens riep dus ook de Volkskrant op toen zaterdag bleek dat Pim Fortuyn dat dagblad had uitverkoren om zich daar in zijn eigen zwaard te storten.

Het was nota bene het eerste 'serieuze' dagbladinterview van de toenmalige lijsttrekker van Leefbaar Nederland. Naar verluidt had hij aanvankelijk het verzoek van het ochtendblad op de snel groeiende stapel gelegd -liever liet hij zich voor een tijdschrift in bad fotograferen of schoof hij aan bij een van de talloze praatprogramma's op televisie. Maar volgens een bron was Fortuyn overstag gegaan na tussenkomst van de hoofdredacteur.

Van een collega valt altijd wat te leren, maar het is de vraag of Trouw in dit geval veel kans had gemaakt. Ergens in die stapel moest ook een verzoek van deze krant liggen, maar daar moest Fortuyn helemaal niet aan denken omdat een column van Matty Verkamman (22 december) hem nog te zwaar op de maag lag. Nu had onze sportcolumnist ook te grof op de man gespeeld. Achteraf was hij het met ons eens dat zelfs de overweging of je iemand een dodelijke ziekte zou mogen toewensen geen pas geeft -Grondwet of geen Grondwet. Dat hebben wij inmiddels Fortuyn ook laten weten.

Overigens was zijn pleidooi in de Volkskrant om artikel 1 van de Grondwet te schrappen geen nieuws. Op 4 november had hij hetzelfde gezegd in een vraaggesprek met Theo van Gogh op tv: ,,Wat mij betreft gaat het hele artikel uit de Grondwet.''

Zoals wel vaker wordt nieuws alleen echt nieuws naarmate meer mensen zich daarover publiekelijk wensen op te winden. Dat geldt hier in de eerste plaats voor politici. In de tweede plaats voor het bestuur van Leefbaar Nederland dat in nachtelijk beraad tot de conclusie moest komen dat Fortuyn nu eenmaal Fortuyn blijft.

Nieuwsmaken is vooral een kwestie van het juiste medium op het juiste tijdstip. Op het moment dat Leefbaar Nederland in de peilingen inmiddels meer dan twintig zetels had bereikt en het verkiezingscampagne-seizoen voor geopend was verklaard, luidden de alarmbellen op de voorpagina van de Volkskrant. Succes gegarandeerd.

Voorzitter Jan Nagel weet zelf ook alles van nieuwsmaken. Hij blies zijn partij zo hard mogelijk mee en koos op zijn beurt weloverwogen de juiste media en tijdstippen ('U hoort het morgen op Buitenhof'). In zijn tegenoffensief hoorde ook de beproefde tactiek van verwarring zaaien met samenzweringstheorieën. In Buitenhof zwaaide Nagel met een document ter staving van zijn verdachtmaking dat Leefbaar Nederland het slachtoffer is geworden van een kongsi van met de PvdA sympathiserende journalisten. Een van de Volkskrant-interviewers maakt immers deel uit van een werkgroep onder auspiciën van het wetenschappelijk bureau van de PvdA. Een ander lid is Trouw-commentator Willem Breedveld.

De beschuldiging van Nagel was in twee opzichten een gotspe. In de eerste plaats omdat Nagel zelf in zijn Vara-jaren de journalistiek gretig gebruikte als vervoermiddel voor sociaaldemocratische partijpolitiek en in de tweede plaats omdat het 'belastende' document een verslag was van de bijeenkomst van de werkgroep met gastspreker... Jan Nagel.

Het is echter te gemakkelijk om de legitieme vraag naar de onafhankelijkheid van de politieke journalistiek daarmee af te doen. Het oordeel van ten minste één collega (Theo Gerritse in het Algemeen Dagblad) staat al vast: Trouw en andere kranten bezorgen de journalistiek een slechte naam door ,,voeding te geven aan verwijten van kongsi's tussen politiek en journalistiek om bepaalde doelen te bereiken''.

Dat vonnis gaat voorbij aan het feit dat de werkelijke bedreiging schuilt in het veelal ondoorzichtige spel van geven-en-nemen dat zich op het Binnenhof tussen sommige verslaggevers en politici voltrekt. Daar wordt de onafhankelijkheid van de journalistiek echt op de proef gesteld. Want de zucht naar primeurs kent beduidend meer risico's dan deelname aan gedachtewisselingen in een werkgroep door een commentator wiens 'bepaalde doelen' twee keer in de week open-en-bloot worden uitgestald. Ook vandaag op de volgende pagina.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden