Journalistiek heeft zelf wat vragen te beantwoorden

Vuilniszakken van politici, de affaire van een staatssecretaris, citaten van een 9-jarig jongetje. Is dat nieuws? Of een gebrek aan ethisch besef?

Casus 1: Mag je neuzen in iemands vuilniszak? Ligt eraan wat je zoekt. Ligt er ook aan of je het alleen kunt vinden door in de vuilniszak te gluren en of er andere, minder privacyschendende mogelijkheden zijn. Kijken om het kijken levert trouwens slechts aanwijzingen op zonder context of een hoop plakkerige en stinkende context zonder een verbindend idee.

Vraag het maar aan wetenschappers. De juiste, zorgvuldige en meest voor de hand liggende volgorde is namelijk andersom: eerst een hypothese, een veronderstelling of een ideetje en dan pas de informatie gaan verzamelen. Van doelloos grutten in een vuilniszak krijg je alleen maar vieze handen en die hebben HP/De Tijd en Weekend nu dus.

Casus 2: Mag je een relatie aanknopen met je ondergeschikte bij Defensie? Ja hoor, dat mag. Je moet het dan wel even melden, want liefde in het werkveld van Defensie heeft een diepere impact dan, zeg, op een gemeentehuis of onder vakkenvullers. Is het nieuws dat Jack de Vries door zijn vrouw de deur is gewezen? Alleen als hij onbeschermd over straat zwerft. Maar hij woonde (aanvankelijk) in een kazerne in Den Haag. Geen nieuws dus.

Een buitenechtelijke relatie is hooguit relevant voor mensen met heel strikte ideeën over het huwelijk, die in elke buitenechtelijke affaire nieuws zijn. Maar verder is het geen nieuws.

De enige vraag die de journalistiek moet beantwoorden, luidt: heeft Jack de Vries zijn relatie bij Defensie gemeld en zijn ze daarna uit elkaar gehaald? Graag ook een goede foto van Jack en Melissa erbij, zoals Trouw deed, dan snap ik de staatssecretaris misschien. Of niet.

Casus 3: Mag de pers Jack de Vries als CDA-strateeg aanpakken? Hij was de familieman van het CDA, die de campagne ’gezin, gezin, gezin’ uitdokterde en op Twitter het beeld opriep van een geduldige en liefhebbende vader. Hoe deze affaire daarmee te rijmen? Goede vraag! Mag gesteld en uitgezocht, gewoon door het even aan Jack zelf te vragen, of anders aan CDA’ers die de campagne onderschrijven.

Casus 4: Mag je een jongen, mentaal en fysiek in de kreukels, op zijn ziekenhuisbed bellen, en waarom is besloten om Ruben letterlijk te citeren? Is er niemand bij de Telegraaf die tussen idee en uitvoering bedenkt dat letterlijk citeren misschien onkies is? In de discussie over het ethisch gehalte van de journalistiek die losbarstte is ’de Telegraaf’ vaak verward met ’de media’. De vraag moet wel gesteld: is er gebrek aan ethisch besef onder Nederlandse journalisten?

De journalistiek heeft nog geen antwoord gegeven op de vraag waarom lezers zouden moeten weten wat er in vuilniszakken van politici zit. Alsof de ware aard van Pechthold en Halsema valt af te lezen aan wat er in hun vuilniszak zit. Is Rutte een slecht liberaal als hij stiekem de Groene Amsterdammer blijkt te lezen, of de Donald Duck? Het zegt niets, dus doe het dan ook niet.

Bij Jack ligt dat anders en bij Ruben ligt dat complex. Jack de Vries heeft mogelijk interne regels van Defensie overtreden. Daarnaast heeft hij een norm benoemd waar hij zelf niet aan voldoet. Dan wordt het een lastig verhaal, maar wel een verhaal dat gemaakt moet worden. Dat is ook gedaan. Maar er is ook in deze te véél geschreven. Inzoomen op zijn buitenechtelijke relatie en de daaruit voortvloeiende privé-problemen, zoals Trouw op 11 mei kopte, en zijn vertrek uit de kazerne wat drie dagen later in dezelfde krant ’nieuws’ was, zijn irrelevant. Zijn affaire moet in directe relatie met zijn functie staan. Dat deed het toen hij staatssecretaris was (regelgeving) en als CDA-strateeg (gezin, gezin, gezin). Al het andere (nu uit kazerne, thuis vertrokken, waar werkt Melissa nu?) is ruis, bijzaak, privé.

Dan Ruben. Heel Nederland wilde weten hoe het met hem ging. Schokkend nieuws moet je niet ontkennen. Maar journalisten zijn niet alleen verantwoordelijk voor het brengen van nieuws, ook voor de vorm waarin ze dat gieten. De gekozen vorm – interview met citaten – is in deze ontoelaatbaar. Je gaat geen kinderen in de kreukels interviewen. Er is geen vraag te bedenken die deze aanpak rechtvaardigt.

Dat bleek trouwens, want het was een slecht interview. De Telegraaf had kunnen wachten op een verklaring van Buitenlandse Zaken. Ze had het ministerie onder druk mogen zetten, de minister kritische vragen mogen stellen over het welzijn van Ruben. Meer vraag je niet – en zeker niet aan die arme jongen. Want niet alleen de juiste vraag behoedt de journalistiek voor ethische uitglijers, ook aan wie men de vraag stelt kan een hoop ellende voorkomen.

Je zou van journalisten verwachten dat ze toch scherpe vragen kunnen stellen. Nu alleen nog wat meer aan zichzelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden