Journalistiek boven alles

The Guardian loopt voorop in de berichtgeving over het afluisteren van inlichtingendiensten. Wie is haar hoofdredacteur Alan Rusbridger?

Wie Guardian-hoofdredacteur Alan Rusbridger wil interviewen, komt op een lange wachtlijst terecht. Behalve als je genoegen neemt met een kant-en-klaar interview van zeven minuten, zo ondervond 'Nieuwsuur'-journalist Eelco Bosch van Rosenthal. Die beelden kun je zo krijgen, als je 2500 pond wilt betalen, tenminste.

De hoofdredacteur van The Guardian is een gewild man. Dat is op dit moment niet zo vreemd, de Britse krant zit tot over de oren in het afluisterschandaal van de Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten. Journalist Glenn Greenwald was de eerste die erover schreef, hij heeft de grote stapel aan documenten van klokkeluider Edward Snowden in handen.

Rusbridger (60) zelf ontpopte zich in de zaak tot de man die hoogstpersoonlijk de persvrijheid in Engeland verdedigt. Nadat de partner van Glenn Greenwald afgelopen zondag negen uur lang werd vastgehouden op de Londense luchthaven Heathrow, verscheen in The Guardian een artikel van Rusbridger waarin hij een boekje opendoet over de druk die de Britse autoriteiten op de krant uitoefenen.

Zo werd hij een maand geleden gebeld door 'een hoge regeringsfunctionaris' die zei dat het spel uit was en de documenten van Snowden terug moesten naar de rechtmatige eigenaar. Toen Rusbridger niet op dat verzoek inging, kwamen er agenten van de Britse veiligheidsdienst langs die er op toezagen dat er in de kelder van de krant computers vernietigd werden.

Een 'buitengewoon zinloos staaltje symboliek', volgens Rusbridger. Waaruit bovendien een 'totaal onbegrip van het digitale tijdperk' sprak. Want natuurlijk zijn met deze actie de documenten die The Guardian in handen heeft niet vernietigd.

Bovendien hadden de autoriteiten kunnen weten dat Rusbridger de man er niet naar is om te bezwijken onder druk. In zijn tijd als hoofdredacteur van de sociaal-liberale krant, sprong hij geregeld op de bres voor zijn journalisten. Het was The Guardian die met Wiki- leaks en Julian Assange in zee ging en geheime documenten, onder meer over de oorlog in Irak, publiceerde. Het was zijn krant die onthulde dat tabloid News of the World voicemails hackte van bekende Britten en van een vermoord meisje, waardoor haar ouders dachten dat ze nog leefde. De krant van mediamagnaat Rupert Murdoch werd uiteindelijk opgeheven.

Onvermoeibaar
En dan was er Guardian-journalist Ghaith Abdul-Ahad die in maart 2011 werd opgepakt in Libië. Nadat Rusbridger met iedereen die hij kon bedenken had gebeld, inclusief Kadafi's zoon Saif al-Islam, vloog hij hoogstpersoonlijk naar het land om met de autoriteiten over zijn vrijlating te onderhandelen. Met succes.

Tussen alle kwesties door, transformeerde de onvermoeibare Rusbridger The Guardian van een krant bestaande uit drie katernen in 1995, naar het huidige multimediale bedrijf met een van de grootste nieuwswebsites ter wereld. Naar eigen zeggen maakt hij werkweken van zestig tot tachtig uur. Na een dag, die begint om half acht in de ochtend, vol met besprekingen, lunchoverleggen en andere afspraken, volgen 's avonds vaak nog 'dinner party's', of debatavonden over de toekomst van de journalistiek, waar Rusbridger een graag geziene spreker is. Eenmaal thuis werpt de hoofdredacteur nog een blik op de krant van de volgende dag, die rond middernacht bij hem bezorgd wordt.

En ondertussen leerde hij zichzelf in een jaar tijd ook nog de eerste ballade van Chopin spelen. Dit moeilijke pianostuk is een uitdaging voor een 'niet meer dan gemiddelde amateur', aldus Rusbridger, die met het project niet per se zijn liefde voor Chopin wilde uiten, maar vooral wilde bewijzen dat hij het kón.

Het boek dat hij erover schreef, 'Play it again', geeft niet alleen een inkijkje in zijn worsteling met de piano, waar hij niet meer dan twintig minuten per dag op oefende. Het schetst ook een beeld van de wereld waar de hoofdredacteur van een belangrijke Britse krant in verkeert. En die is best elitair te noemen. Van acteur Hugh Grant tot de Amerikaanse oud-minister van buitenlandse zaken, Condoleezza Rice: Rusbridger mag ze tot zijn kennissenkring rekenen. Ook de Britse koningin schudde hij wel eens de hand.

Helemaal zonder problemen verloopt zijn hoofdredacteurschap echter niet. The Guardian, met een oplage van een kleine tweehonderdduizend, verloor net als veel andere kranten de afgelopen jaren veel lezers en zag de inkomsten uit advertenties kelderen. Rusbridger moest bezuinigen en om te laten zien dat het menens is, leverde hij vorig jaar 10 procent van zijn salaris in.

Dat de succesvolle website van The Guardian, met zo'n dertig miljoen bezoekers per maand, niet tot een ommekeer in de rode cijfers heeft geleid, komt volgens critici doordat Rusbridger weigert geld te vragen voor artikelen. Ondertussen blijft de hoofdredacteur heilig geloven in de kansen van gratis online nieuws: de advertentie-inkomsten van de website groeien en terwijl de papieren krant uiteindelijk zal verdwijnen, ligt in het digitale volgens hem de toekomst van de journalistiek.

Blijft de vraag: waarom bracht Rusbridger pas deze week het verhaal over de intimidaties van de Britse autoriteiten naar buiten? Door concurrerende kranten werd hij er direct van beschuldigd zijn hand te verspelen, door zo hoog van de toren te blazen en de aandacht zo op zichzelf te richten.

Wellicht heeft de timing te maken met de journalist in hem. Want wil je aandacht blijven generen, dan moet je soms met wat nieuws komen. Rusbridger maakte in elk geval meteen van de gelegenheid gebruik om nieuwe Snowden-onthullingen aan te kondigen. Al worden die niet vanuit de redactie in Londen geschreven, want het vertrouwen in de Britse persvrijheid heeft de hoofdredacteur al lang verloren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden