Ombudsman

Journalisten moeten weer tegels lichten

Ombudsman Adri Vermaat Beeld Maartje Geels

In het aprilnummer van maandblad HP/De Tijd legt mediadeskundige en onderzoeksjournalist Jeroen Smit een idee op tafel dat de betrouwbaarheid van de journalistiek moet verbeteren.

De voormalige hoogleraar journalistiek ziet brood in een journalistenregister. ‘Ik denk dat het tijd wordt dat er een register komt voor journalisten die serieus hun werk willen doen, die aan hoor en wederhoor doen, die altijd minstens twee bronnen hebben, die hun onafhankelijkheid bewaken’, zegt Smit in het periodiek. In hetzelfde artikel pleit hij voor het afleggen van een eed door journalisten, zoals accountants, dokters en bankiers dat verplicht zijn.

Nuttig neveneffect van het instellen van een register, samen met een eed, is de volgens Smit disciplinerende werking voor de journalist, die met zijn artikel aan de slag is. ‘Hij kan om kwart voor vijf denken: het is wel goed zo, ik ga naar huis, óf denken: ik ga toch nog even kijken of ik hem te pakken kan krijgen voor wederhoor.’

Alleen al door zijn idee te opperen legt hij de vinger op een journalistiek zere plek. Het wantrouwen van de Nederlandse burger in de media is diepgeworteld. Uit een van oktober 2015 daterend onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek bleek dat alleen de pers lager scoort dan de Tweede Kamer, als het om vertrouwen van Nederlanders in instituties gaat.

Wantrouwen

Ambtenaren, banken, de EU en grote concerns scoorden alle beter dan het journalistendom. Slechts een derde van de Nederlanders zei destijds vertrouwen te hebben in de media en er is geen aanleiding te veronderstellen dat het wantrouwen sindsdien is afgenomen.

Zo bedroeg het aantal klachten dat de Raad voor de Journalistiek in 2015 behandelde vijfenveertig. Daarnaast telde de Raad dat jaar nog eens 32 klachten die door de klager uiteindelijk niet zijn doorgezet. Alles bijeen betekende dat ten opzichte van 2014 een toename van het aantal klachten met 25 procent. Dat was niets vergeleken bij de stijging van het aantal klachten dat de Raad in 2016 ontving. Dit waren er in totaal 122, een toename van liefst zestig procent.

Om nog bij de Raad voor de Journalistiek te blijven: zij trok vorig jaar in 48 zaken conclusies over de journalistieke zorgvuldigheid, vrijwel een verdubbeling ten opzichte van 2015 (25 conclusies). Interessant vooral is dat het percentage waarin de journalistieke handelwijze (deels) onzorgvuldig werd bevonden, toenam van 27 naar 37 procent. Dit terwijl het percentage zorgvuldig bevonden journalistieke gedragingen juist daalde, van 38 naar 25 procent.

Zeker heeft Jeroen Smit een punt waar hij in zijn algemeenheid de kwaliteit van de journalistiek inhoudelijk bekritiseert. In veel journalisten ziet hij niet veel meer dan een ‘doorgeefluik’ van verhalen. Terecht maakt hij zich ook sterk voor meer specialisaties onder journalisten.

Paradepaardje

Onderzoeksjournalistiek gold binnen krantenredacties ooit als paradepaardje. Naderhand werd zij wegbezuinigd. Tegenwoordig brengt de onderzoeksjournalistiek weer grote en kleine schandalen aan het licht: de Panama Papers (Trouw en Het Financieele Dagblad), de belangenverstrengeling van Commissaris van de Koning Tichelaar in Drenthe (De Volkskrant en het Nieuwsblad van het Noorden), het gifschandaal bij chemieconcern DuPont (AD) en zo kennen we meer aansprekende voorbeelden die navolging verdienen.

Het betekent niet automatisch dat de journalistiek daar als geheel van profiteert. Journalist is een vrij beroep en bovendien zijn er in het vakgebied zoveel stromingen (kwaliteitskranten, pulpmedia, sociale media, nieuwsrubrieken op radio en tv, enz.) dat de kwaliteit divers is, alle kanten uitwaaiert.

Het idee van Smit voor een journalistenregister kan voor een brede beroepsgroep aanzet zijn voor een kwaliteitsimpuls. Het ligt voor de hand de onafhankelijke Raad voor de Journalistiek daar nauw bij te betrekken. Helaas zijn lang niet alle media aangesloten bij de Raad. Dat maakt haar kwetsbaar en de journalistiek niet geloofwaardiger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden