Journalisten Mexico doodsbang na golf van moorden

Het geweld tegen journalisten in Mexico neemt toe. In sommige streken zijn alle media gestopt, uit angst voor geweld.

"We voelen ons volledig weerloos." Valentín Ramírez Llanes buigt over de tafel, frommelt even aan zijn snor en begint zachter te praten. "Het is hier voor journalisten steeds gevaarlijker. Velen van ons willen vertrekken."

In een restaurant met uitzicht over de kathedraal van Chihuahua, hoofdstad van de gelijknamige deelstaat in het noorden van Mexico, speelt zachte jazzmuziek en is de sfeer gemoedelijk. Maar Ramírez, oud-voorzitter van het lokale College van Journalisten, glimlacht nerveus.

Hij is nog altijd niet bekomen van de brute moord op Miroslava Breach. De correspondent in Chihuahua van het landelijke dagblad La Jornada en de regionale krant Norte werd in de ochtend van 23 maart bij haar woning door een onbekende doodgeschoten. De moordenaar liet bij haar lichaam een stuk karton achter, met daarop de tekst: "Omdat je een grote mond had."

Derde vermoorde journalist in een maand

De moord op Breach heeft de Mexicaanse journalistiek in het hart getroffen, en niet alleen omdat ze onder haar collega's in Chihuahua alom werd gerespecteerd als een van de onbevreesde verslaggevers in een staat die al jaren door crimineel geweld wordt geteisterd. Ze was de derde Mexicaanse journalist die vorige maand werd vermoord. Op 2 maart werd Cecilio Pineda, correspondent van dagblad El Universal in de Zuid-Mexicaanse deelstaat Guerrero, door onbekenden doodgeschoten. Op 19 maart volgde de moord op Ricardo Monlui Cabrera, een bekende columnist in de oostelijke deelstaat Veracruz.

Zelfs in Mexico, waar geweld tegen journalisten al jaren aan de orde van de dag is, zijn zo veel dodelijke aanvallen op de pers in zo'n kort tijdsbestek schokkend. Sinds 1992 zijn volgens de Amerikaanse belangenorganisatie Committee to Protect Journalists (CPJ) 93 journalisten in het land om het leven gebracht. Het geweld neemt snel toe; vorig jaar was het dodelijkste jaar ooit, met negen moorden. Veel meer journalisten zijn slachtoffer van bedreigingen, intimidaties en mishandeling.

De moorden op journalisten hangen samen met de brute oorlog tussen de autoriteiten en de georganiseerde misdaad, die sinds 2006 aan meer dan 120.000 Mexicanen het leven heeft gekost en de rechtsstaat volledig heeft uitgehold. Volgens belangenorganisaties zijn vooral criminele bendes en corrupte autoriteiten verantwoordelijk voor het geweld. Daders worden zelden tot nooit opgepakt (zie kader).

De slachtoffers werkten veelal voor regionale media en onderzochten corruptie en crimineel geweld. Zo ook Breach, die recentelijk had geschreven over hoe familieleden van Arturo Quintana, de leider van een gewelddadige drugsbende, zich kandidaat hadden gesteld voor burgemeestersposten in kleine plaatsjes in de regio. Sindsdien werd ze volgens collega's regelmatig door onbekenden telefonisch met de dood bedreigd. De tekst op het stuk karton dat bij haar lichaam werd achtergelaten was ondertekend door 'De 80', de bijnaam van Quintana.

Stiltezones

"Miroslava weigerde te stoppen met haar werk, ze zag het als haar plicht om verslag te blijven doen van de criminaliteit", zegt Patricia Mayorga, correspondent in Chihuahua van opinieblad Proceso. Zij trok vaak samen met Breach op tijdens reportagereizen. "We wisten dat het risico groot was, maar toch hoop je dat dit nooit gebeurt. Ik ben nog steeds sprakeloos."

De gevolgen van het geweld zijn navenant; steeds meer journalisten berichten uit angst niet meer over corruptie. Norte, een van de kranten waar Breach voor werkte, gaf er na haar moord zelfs helemaal de brui aan; vorige week kondigde de krant aan te stoppen, omdat de veiligheid van haar verslaggevers niet meer kan worden gegarandeerd. Zo ontstaan in sommige delen van het land 'stiltezones', gebieden waar media in het geheel niet meer over berichten.

Zo ook de Sierra Tarahumara in Chihuahua, een gebied waar de georganiseerde criminaliteit het volgens Patricia Mayorga voor het zeggen heeft. Zij en Breach waren de laatste journalisten die nog regelmatig over het gebied berichtten. Na de moord op haar vriendin wil ook Mayorga niet langer doorgaan; ze wil het land verlaten, nadat ze zelf de laatste tijd ook regelmatig wordt bedreigd.

"Het is onmogelijk om mijn werk nog te doen, ik ben bang voor mijn veiligheid, voor die van mijn familie", verzucht ze. "Ik heb geen andere keuze."

Openbaar ministerie nog weinig succesvol

De Mexicaanse overheid richtte in 2010 Feadle op, een speciaal federaal openbaar ministerie om geweld tegen journalisten te onderzoeken. Tot nu toe heeft dat weinig succes: in zeven jaar tijd hebben haar onderzoeken slechts drie veroordelingen opgeleverd. Critici wijten dat vooral aan onwil, iets wat procureur Ricardo Nájera, die de Feadle leidt, ontkent. "We nemen steeds meer zaken aan, we werken hard aan een goede rechtsgang", zegt hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden