Journalist vervolgd wegens kraken van ov-chipkaart

Pers staat niet boven de wet, maar mag die soms overtreden

Tot voor kort was hij gewoon journalist, sinds deze week is hij verdachte in een strafzaak. Brenno de Winter (39) werd gisteren door de politie verhoord over zijn betrokkenheid bij het kraken van de ov-chipkaart. Hij reisde drie weken met de gekraakte kaart door Nederland.

Trans Link Systems, het bedrijf achter de chipkaart, deed daarop aangifte bij de politie. Of het Openbaar Ministerie overgaat tot vervolging, is volgens het OM afhankelijk van het verhoor.

Als het tot een rechtszaak komt, is het nog maar de vraag of De Winter veroordeeld wordt. Frauderen met de chipkaart is strafbaar, maar journalisten mogen onder strenge voorwaarde de wet overtreden.

Het belangrijkste daarbij is dat het maatschappelijke belang van datgene wat de journalist aantoont, groot genoeg is om de overtreding te rechtvaardigen. Maar dat is niet het enige.

Thomas Bruning, secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ): "De wet overtreden moet op dat moment ook de enige manier zijn om de maatschappelijke kwestie aan te tonen. Ook mag de journalist niet meer overtredingen maken dan noodzakelijk en moet hij duidelijk maken dat hij niet zelf van het misdrijf wil profiteren, maar een journalistiek doel voor ogen heeft."

Hoe ver de journalist daarin in de praktijk mag gaan, wordt uiteindelijk bepaald door de rechter. De grenzen zijn vaag, zo blijkt uit een recente zaak tegen Alberto Stegeman.

Een rechtbank had de undercover-journalist van SBS veroordeeld voor het illegaal betreden van het terrein van Schiphol en het vervalsen van toegangspassen. Die overtredingen waren volgens de rechtbank niet in proportie met het doel van zijn actie: aantonen dat de beveiliging van Schiphol niet deugt. In hoger beroep besloot het gerechtshof dat Stegeman wel proportioneel handelde.

De Winter houdt zich vast aan die uitspraak van het Hof. Ook hij heeft met het kraken van de ov-chipkaart een groot maatschappelijk probleem aangekaart, vindt hij. De fraude was volgens hem bovendien zijn laatste redmiddel om aan te tonen dat het systeem faalt. Dat Trans Link Systems niet meewerkte aan zijn onderzoek, speelt daarin mee. De Winter: "Als zij open waren geweest, was er voor mij niets meer te bewijzen. Maar ze bleven zeggen: alles is in orde."

In orde bleek het zeker niet. De freelance journalist toonde aan dat de ov-chip met bestaande software en simpele apparatuur gekraakt kon worden. Zo kon hij er gratis mee reizen zonder dat hij daarop gepakt kon worden. Zijn publicaties daarover in meerdere media, leidden tot Kamervragen en een spoeddebat.

De NVJ staat achter De Winter. "Er is veel te doen geweest om de invoering van de ov-chipkaart", zegt Bruning. "Die is met veel bombarie en geld gelanceerd. De beloftes die werden gedaan, werden niet waargemaakt."

Mocht De Winter wel veroordeeld worden, dan voelt hij zich naar eigen zeggen bedreigd als journalist. Dat hij wekenlang in de gevangenis kan komen te zitten, noemt hij een schrikbeeld. Ook de NVJ zou een veroordeling betreuren. Bruning: "Niet dat een journalist boven de wet staat, maar het aankaarten van grote maatschappelijk kwesties staat voorop."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden